20/9/2009 Τα ποτάμια γίνονται χωματερές

Επιστημονική μελέτη επισημαίνει τη σημαντική υποβάθμιση και παράλληλα τη μείωση των επιφανειακών υδάτων
Τα ποτάμια γίνονται χωματερές
Λύματα, τοξικά απόβλητα και εγκληματική αδιαφορία πνίγουν τα υδρόβια οικοσυστήματα ΜΑΧΗ ΤΡΑΤΣΑ Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου 2009

ΣΕ «ΧΩΜΑΤΕΡΕΣ» επικίνδυνων ουσιών μετατρέπονται τα ελληνικά ποτάμια. Αστικά, βιομηχανικά και αγροτικά απόβλητα ρυπαίνουν σημαντικούς υδάτινους αποδέκτες της χώρας όπως είναι ο Αξιός, ο Πηνειός και ο Εβρος. Νιτρικά, νιτρώδη, αμμωνιακά άλατα και φώσφορος προκαλούν ευτροφισμό και τοξικοί ρύποι υποβαθμίζουν το οικοσύστημα και τη βιοποικιλότητα. Και σαν να μην έφτανε η ρύπανση, χρόνο με τον χρόνο τα ελληνικά ποτάμια χάνουν σημαντικό ποσοστό των υδάτων τους. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι παροχές του Αξιού μειώθηκαν κατά 57% τη χρονική περίοδο 1961-2000, του Σπερχειού κατά 48% την περίοδο 1950- 1990 και του Αλιάκμονα κατά 12% την περίοδο 1963- 2006. Αυτά προκύπτουν από μελέτη για την περιβαλλοντική κατάσταση των 15 σημαντικότερων ποταμών στα Βαλκάνιατου ερευνητή στο Ινστιτούτο Εσωτερικών Υδάτων του ΕΛΚΕΘΕ (Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών) κ. Ν. Σκουλικίδη. Οπως συμπεραίνει ο ερευνητής για τα επιφανειακά ύδατα των Βαλκανίων, οι πόλεμοι, η πολιτική αστάθεια, οι οικονομικές κρίσεις κατά τη διάρκεια των προηγούμενων δεκαετιών, σε συνδυασμό με την απουσία αποτελεσματικής εθνικής στρατηγικής για την προστασία του υδάτινου περιβάλλοντος, την ανεπάρκεια του κράτους στην εφαρμογή περιβαλλοντικών ελέγχων και την έλλειψη παιδείας και αξιών εκ μέρους της μεγάλης μάζας των πολιτών, ευθύνονται για την υποβάθμισή τους. Τα ελληνικά ποτάμια χάνουν τα... νερά τους. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών η απορροή τους έχει μειωθεί εντυπωσιακά αφενός εξαιτίας της υπερεκμετάλλευσης των υδάτινων πόρων στη γεωργία και αφετέρου εξαιτίας της διαχρονικής μείωσης των βροχοπτώσεων. Την ίδια ώρα η ρύπανση από αστικές, βιομηχανικές και αγροχημικές πηγές παραμένει μια σημαντική απειλή για τα υδάτινα οικοσυστήματα των Βαλκανίων. Οπως αναφέρεται στη μελέτη- δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο επιστημονικό έντυπο «Science of the Τotal Εnvironment»- τα απόβλητα των μεταλλείων επηρεάζουν κυρίως τους ποταμούς της Βουλγαρίας και της Αλβανίας, η βιομηχανική ρύπανση είναι σημαντική στη Βουλγαρία, στην πΓΔΜ και στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη ενώ η γεωργική ρύπανση πλήττει περισσότερο την Ελλάδα, τη Βουλγαρία και την Αλβανία. Συνολικά σε όλα τα Βαλκάνια μεγαλύτερο κίνδυνο διατρέχουν τα τμήματα των ποταμών που διατρέχουν πεδινές εκτάσεις, κυρίως εξαιτίας της εκβιομηχάνισης, των ανεξέλεγκτων γεωργικών πρακτικών, της έλλειψης Κτηματολογίου, της αυθαίρετης δόμησης και του τουρισμού. Οι συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων και οργανικών ρυπαντών περιστασιακά υπερβαίνουν τα ευρωπαϊκά όρια- τα πιο υψηλά επίπεδα καταγράφονται στους διασυνοριακούς ποταμούς που εισέρχονται στην Ελλάδα. Πέρα από την εισαγόμενη ρύπανση, η χώρα μας, όπως σημειώνει ο κ. Σκουλικίδης, πάσχει κυρίως εξαιτίας της αναποτελεσματικής εθνικής πολιτικής για το περιβάλλον σε συνδυασμό με την ανεπαρκή εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Παρά τις προσπάθειες των αρμοδίων να διαχειριστούν τα αστικά απόβλητα υπάρχουν ακόμη πολλά χωριά που χρησιμοποιούν απλά αποχετευτικά δίκτυα (απορροφητικές δεξαμενές συγκέντρωσης οικιακών αποβλήτων). «Τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί πρόοδος στην εγκατάσταση μονάδων επεξεργασίας αστικών λυμάτων, όμως συχνά εμφανίζονται προβλήματα δυσλειτουργίας και ανεπαρκών ελέγχων. Επίσης, μικρή είναι η πρόοδος στην εγκατάσταση και λειτουργία μονάδων διαχείρισης και επεξεργασίας βιομηχανικών αποβλήτων» σημειώνει ο κ. Σκουλικίδης. Στις υπόλοιπες βαλκανικές χώρες η κατάσταση είναι χειρότερη, καθώς ακόμη και μεγάλες πόλεις δεν διαθέτουν αποχετευτικό δίκτυο ή μονάδες επεξεργασίας αστικών λυμάτων. Σε αυτές τις συνθήκες τα ελληνικά ποτάμια αργοπεθαίνουν. ΕΒΡΟΣ Στον Εβρο- στη λεκάνη του ποταμού συνολικά διαμένουν περί τα 3,6 εκατομμύρια άνθρωποι- καταλήγουν βαρέα μέταλλα από τα μη επεξεργασμένα απόβλητα μεταλλευτικών δραστηριοτήτων της Βουλγαρίας και τις βιομηχανίες της Τουρκίας οι οποίες συγκεντρώνονται γύρω από την Αδριανούπολη. Το ελληνικό τμήμα της λεκάνης είναι λιγότερο βιομηχανοποιημένο. Σύμφωνα με τη μελέτη του ΕΛΚΕΘΕ, τα επίπεδα νιτρικών, νιτρωδών, αμμωνιακών αλάτων και ολικού φωσφόρου στα σημεία όπου το ποτάμι εισέρχεται στη χώρα μας είναι εξαιρετικά υψηλά. ΑΞΙΟΣ Ο Αξιός δέχεται ανεπεξέργαστα βοθρολύματα καθώς και απόβλητα χημικών και άλλων βιομηχανιών από την πΓΔΜ. Οι συγκεντρώσεις νιτρικών, νιτρωδών, αμμωνιακών αλάτων και ολικού φωσφόρου- προέρχονται από τη χρήση λιπασμάτων και αστικά λύματα- είναι εξαιρετικά υψηλές. ΝΕΣΤΟΣ Εξαιτίας του... άγριου ανάγλυφου η λεκάνη του Νέστου είναι αραιοκατοικημένη, γι΄ αυτό και διατηρεί σχετικά φυσικές περιοχές. Ωστόσο, τοξικά απόβλητα από τις βιομηχανίες ξυλείας και τα μεταλλεία ουρανίου στο χωριό Ελέσνιτσα της Βουλγαρίας «πληγώνουν» τον ποταμό. ΣΠΕΡΧΕΙΟΣ
Βοθρολύματα μικρών πόλεων και χωριών, απόβλητα ελαιοτριβείων και μικρών βιοτεχνιών πέφτουν ανεπεξέργαστα και στον Σπερχειό. ΣΤΡΥΜΟΝΑΣ Στη λεκάνη του Στρυμόνα η βιομηχανική δραστηριότητα στο βουλγαρικό τμήμα της είναι σχετικά έντονη. Οι συγκεντρώσεις νιτρικών αλάτων κοντά στα σύνορα είναι υψηλές. Επί ελληνικού εδάφους μερικώς επεξεργασμένα οικιακά και βιομηχανικά απόβλητα (κυρίως από βιομηχανίες παραγωγής τροφίμων) καταλήγουν στα νερά του Στρυμόνα. ΑΛΦΕΙΟΣ Ο Αλφειός επηρεάζεται από τις λιγνιτικές μονάδες της Μεγαλόπολης οι οποίες ευθύνονται για τις υψηλές εκπομπές διοξειδίου του θείου (SΟ2). ΠΗΝΕΙΟΣ Ο Πηνειός δέχεται ανεπεξέργαστα αστικά λύματα καθώς και αγροτοβιομηχανικά απόβλητα εργοστασίων ζάχαρης και χάρτου, σφαγείων, ελαιοτριβείων και γαλακτοκομείων. Η ποιότητα των υδάτων στο ύψος της Λάρισας σύμφωνα με τη μελέτη είναι κακή καθώς τα επίπεδα νιτρικών βρέθηκαν υψηλά. ΕΥΡΩΤΑΣ Τέλος, τα νερά του Ευρώτα ρυπαίνουν περισσότερα από 90 ελαιοτριβεία. Συνολικά, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται στη μελέτη του ΕΛΚΕΘΕ, η επεξεργασία των οικιακών αποβλήτων στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από οριακά επαρκής ως ανεπαρκής, ενώ η διαχείριση και η επεξεργασία των αποβλήτων που προκύπτουν από τα μεταλλεία και τις βιομηχανίες είναι πολύ φτωχές. Οσο για τη γεωργία, οι ειδικοί του Κέντρου σημειώνουν ότι εξαιτίας της άρδευσηςκαταναλώνεται αλόγιστα περί το 85% του διαθέσιμου νερού- ο υδροφόρος ορίζοντας σε πολλές περιοχές έχει περιοριστεί σημαντικά και έχει υποβαθμισθεί ποιοτικά από την υφαλμύρινση. Μειώνονται επικίνδυνα τα νερά ΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΕΣβροχοπτώσεις και η κακή διαχείριση έχουν οδηγήσει σε δραματική μείωση των παροχών στους ελληνικούς ποταμούς κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών. Μεγάλοι υγρότοποι αποστραγγίστηκαν υπέρ της εντατικής γεωργίας, ενώ η λειτουργία φραγμάτων επηρέασε τα υδρολογικά χαρακτηριστικά των ποταμών. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επεξεργάστηκε ο κ. Σκουλικίδης, από 15 βαλκανικά ποτάμια, μόνο ο Σπερχειός και ο Ευρώτας έχουν ελεύθερη ροή. Το ποτάμι που έχει υποστεί τις περισσότερες τροποποιήσεις είναι ο Αχελώος (τέσσερις μεγάλοι ταμιευτήρες και άλλοι δύο υπό κατασκευή). Στον Εβρο έχουν κατασκευαστεί 21 ταμιευτήρες (οι περισσότεροι βρίσκονται στο έδαφος της Βουλγαρίας). Στην κοιλάδα του Νέστου υπάρχουν έξι ταμιευτήρες στο έδαφος της Βουλγαρίας και δύο στην Ελλάδα. Αλλοι δύο «συγκρατούν» τα νερά στα πεδινά του Αραχθου. Στον Αξιό (στην πΓΔΜ) 17 μεγάλοι ταμιευτήρες κατασκευάστηκαν για άρδευση και έλεγχο των πλημμυρών και ένας μικρός για άρδευση στο δέλτα του ποταμού. Στο βουλγαρικό τμήμα του Στρυμόνα έχουν κατασκευαστεί 56 μικροί ταμιευτήρες! Στο ελληνικό έδαφος ένα φράγμα για τον έλεγχο των πλημμυρών μετέτρεψε τους υγροτόπους της Κερκίνης σε μια ημιφυσική λίμνη μεγάλης οικολογικής σημασίας. Στον Αλφειό υπάρχει ένας μικρός υδατοφράχτης στον παραπόταμο του Λάδωνα. Στον Αώο ένας μικρός ταμιευτήρας διοχετεύει το 10% των υδάτων του προς τη λεκάνη του Αραχθου. Οι σημερινές πρακτικές διαχείρισης νερού (κατασκευή και λειτουργία ταμιευτήρων, διευθετήσεις υδατορευμάτων, αρδευτικά συστήματα, απολήψεις αδρανούς υλικού από τις κοίτες), όπως αναφέρεται σε έγγραφο του γνωμοδοτικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου Εσωτερικών Υδάτων του ΕΛΚΕΘΕ, έχουν επιφέρει σημαντικές υδρομορφολογικές τροποποιήσεις. Ετσι, πολλά υδάτινα οικοσυστήματα παρουσιάζουν σήμερα διαταραγμένο υδρολογικό καθεστώς, έχουν αποκτήσει εποχικό χαρακτήρα ή έχουν υποστεί τις συνέπειες της διείσδυσης της θάλασσας (λόγω υπεραντλήσεων), ενώ τα Δέλτα σε πολλούς ποταμούς έχουν συρρικνωθεί και υποβαθμισθεί, συνήθως κατάντη των φραγμάτων.

http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=1&artid=289358&dt=20/09/2009

30/6/2001 Εισαγόμενη ρύπανση στον Αξιό

Εισαγόμενη ρύπανση στον Αξιό

Θ. Τσιγγανας

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙKΗ. Ο Αξιός και ο Εβρος είναι οι πιο επιβαρυμένοι από ρύπους ποταμοί της Βόρειας Ελλάδας, αλλά το κύριο φορτίο των ρύπων τους, όπως διαπιστώνεται από μετρήσεις που έγιναν το τελευταίο διάστημα, είναι εισαγόμενο. Ποιοτικά προβλήματα υπάρχουν κατά περίπτωση στους περισσότερους ποταμούς της Μακεδονίας και της Θράκης αλλά οι ποταμοί Αρδας και Νέστος αποτελούν εξαίρεση, αφού οι μετρήσεις έδειξαν ότι έχουν αρίστης ποιότητας νερό, κατάλληλο και για υδρευτική χρήση.
Συμπεράσματα ερευνητικών προγραμμάτων πολλά από τα οποία ανατρέπουν τη μέχρι τώρα εικόνα για την ποιότητα του νερού σε ποταμούς και λίμνες της χώρας αλλά και για τους ρυπογόνους παράγοντες, παρουσιάστηκαν σε πρόσφατη ημερίδα του υπουργείου Γεωργίας.
Εντύπωση προκάλεσε η ανακοίνωση ότι στην ευρύτερη λεκάνη του Αξιού υπάρχει ρύπανση και του αέρα και της βροχής που οφείλεται στα γεωργικά φάρμακα και παρατηρούνται μάλιστα μεγάλες συγκεντρώσεις στις ανοιξιάτικες βροχές.
Τα αποτελέσματα των μετρήσεων που παρουσιάστηκαν στην εκδήλωση ανέδειξαν τα γεωργικά φάρμακα ως τον σημαντικότερο «εχθρό» της ποιότητας του νερού. Η διαπίστωση αυτή καθώς και τα άλλα συμπεράσματα των ελέγχων σε διάφορες περιοχές της χώρας αναμένεται να ληφθούν σοβαρά υπ' όψιν στα μέτρα αντιμετώπισης που θα σχεδιάσει η πολιτεία στο πλαίσιο εναρμόνισης με την Kοινοτική Οδηγία 2000/60, καθώς η επάρκεια και η ποιότητα των υδατικών πόρων αναδεικνύονται στην Ε.Ε. ως μεγάλο ζητούμενο του μέλλοντος.
Ρύπανση που διαμορφώνει δυσμενείς συνθήκες διαπιστώθηκε στο ερευνητικό πρόγραμμα για τα επιφανειακά και υπόγεια νερά της λεκάνης του Αξιού, το οποίο χρηματοδότησε το υπουργείο Γεωργίας και εκπόνησε η καθηγήτρια του ΑΠΘ κ. Ε. Παπαδοπούλου-Μουρκίδου. Το ερευνητικό πρόγραμμα κατέληξε ότι η ρύπανση οφείλεται σε βιομηχανικές και γεωργικές δραστηριότητες εντός και εκτός της χώρας. Προσδιορίζονται συγκεντρώσεις πολλών ουσιών συμπεριλαμβανομένων και υπολειμμάτων γεωργικών φαρμάκων, ενώ η ορυζοκαλλιέργεια είναι από τις κύριες ρυπογόνες δραστηριότητες.
Παρ' όλα αυτά το νερό του Αξιού ειναι κατάλληλο για άρδευση, όχι όμως και για υδρευτική χρήση.
Υψηλές συγκεντρώσεις γεωργικών φαρμάκων ανιχνεύθηκαν και στα υπόγεια νερά της λεκάνης του Αξιού, ενώ οι συγκεντρώσεις νιτρικών ήταν ιδιαίτερα υψηλές στο ΒΑ τμήμα της λεκάνης, στο νομό Kιλκίς.
Η ρύπανση ανιχνεύεται και στα νερά του Θερμαϊκού Kόλπου δεν έχουν διαπιστωθεί όμως επιπτώσεις στις οστρακοκαλλιέργειες.
Σε άλλο ερευνητικό πρόγραμμα ελέγχου επιφανειακών νερών διαπιστώθηκε ότι οι λίμνες στη Μακεδονία και στη Θράκη, με εξαίρεση την Kορώνεια και τη Βιστωνίδα, οι περισσότερες βρίσκονται σε βραδεία αλλά σταθερή πορεία αναγέννησης. Εξαίρεση οι συγκεντρώσεις γεωργικών φαρμάκων στη Βόλβη.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_1_30/06/2001_5007279

9/2/2006 Επερώτηση του Κου Γιώργου Παπαστάμκου στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη ρύπανση του Αξιού

Ρύπανση του Αξιού ποταμού

Ερώτηση
Γιώργος Παπαστάμκος
Ομάδα Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος
09/02/2006

Προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Ο ποταμός Αξιός/Βαρδάρης, μήκους 380 χλμ., από τα οποία τα 74 βρίσκονται στην Ελλάδα, πηγάζει από το όρος Σκάδρο (Σαρ) στην ΠΓΔΜ και εκβάλλει στο Θερμαϊκό Κόλπο, σχηματίζοντας δέλτα συνολικού εμβαδού 22.000 στρεμμάτων, που μαζί με τις εκβολές του Λουδία, του Αλιάκμονα και τις Αλυκές Κίτρους, αποτελούν υγρότοπο διεθνούς σημασίας που προστατεύεται από τη συνθήκη Ραμσάρ.
Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες ο ποταμός αυτός ρυπαίνεται από χημικά απόβλητα εργοστασίων κυρίως στις περιοχές Gostivar και Tetοvo και δέχεται ανεξέλεγκτα τα αστικά λύματα της πόλης των Σκοπίων και άλλων περίπου 12 μικρότερων. Υπάρχουν ακόμη και παραπόταμοι του Αξιού/Βαρδάρη που έρχονται από το Prilep και τη Bitola (Μοναστήρι) φέρνοντας ρύπανση με διάφορες επικίνδυνες ουσίες, οξέα, ενώσεις χρωμίου κ.ά. από βυρσοδεψεία, αλλά και από σφαγεία, χοιροστάσια κ.λπ. Στο Veles υπάρχουν δύο εργοστάσια μολύβδου και ψευδαργύρου και εργοστάσιο φωσφορικών λιπασμάτων με επανειλημμένες διαρροές υδροφθορικού οξέος, που φθάνουν μέχρι το Θερμαϊκό Κόλπο.
Δημοσιεύματα του τοπικού τύπου φέρουν τα εν λόγω εργοστάσια να υπολειτουργούν ενώ φορείς της τοπικής κοινωνίας έχουν καταγγείλει καταστροφικές επιπτώσεις στην υγεία των κατοίκων. Άκρως ανησυχητικά είναι και τα πορίσματα πρόσφατης έρευνας που καταδεικνύουν ότι το ποσό εγκαταλελειμμένων παρασιτοκτόνων στη ΠΓΔΜ ανέρχεται σε 33 με 38.000 τόνους. Τα άκρως βλαβερά αυτά παρασιτοκτόνα βρίσκονται ανεξέλεγκτα στην ύπαιθρο της ΠΓΔΜ, με ανυπολόγιστες συνέπειες για το οικοσύστημα και τους ποταμούς στους οποίους αυτά απολήγουν μετά από βροχοπτώσεις. Επιπλέον, οι αρχές της ΠΓΔΜ φέρονται έτοιμες να πραγματοποιήσουν μεγάλης κλίμακας σχέδια κατασκευής φραγμάτων κατά μήκος του ποταμού Αξιού/Βαρδάρη, ενδεχόμενο που θα προκαλέσει πρόσθετες περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις στο ελληνικό τμήμα του ποταμού.
Ενόψει όλων των ανωτέρω ερωτάται η Επιτροπή:
1. Η ΠΓΔΜ στα πλαίσια του προγράμματος PHARE έχει λάβει κατά καιρούς χρηματοδοτήσεις για δράσεις περιβαλλοντικής προστασίας του ποταμού Αξιού; Διαθέτει η Επιτροπή λίστα με εγκεκριμένα προγράμματα για λογαριασμό των Σκοπίων σχετικά με την προστασία του ποταμού Αξιού/Βαρδάρη; Υπάρχουν στοιχεία σαφούς βελτίωσης των περιβαλλοντικών δεικτών ως αποτέλεσμα των εκάστοτε χρηματοδοτουμένων δράσεων;
2. Έχει υπόψη της στοιχεία για την τύχη της λειτουργίας των εργοστασίων στο Veles;
3. Έχει πληροφορίες σχετικά με την κατασκευή φραγμάτων επί του ποταμού; Προτίθεται να ζητήσει ενημέρωση από τις αρχές της ΠΓΔΜ;
Ο ερωτών ΕυρωβουλευτήςΠαπαστάμκος Γεώργιος
Απάντηση του κ. Rehn εξ ονόματος της Επιτροπής10 Απριλίου 2006
1. Όσον αφορά τις χρηματοδοτήσεις της ΕΕ για δράσεις περιβαλλοντικής προστασίας του ποταμού Αξιού/Βαρδάρη, το 1997 διατέθηκαν από το πρόγραμμα PHARE 2 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση των αρμόδιων φορέων διαχείρισης υδάτων και αποβλήτων της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας. Μέρος του κονδυλίου αυτού διατέθηκε για την αγορά εργαστηριακού εξοπλισμού για τον έλεγχο των υδάτων και των αποβλήτων. Το 1999 διατέθηκαν άλλα 2,6 εκατ. ευρώ για δραστηριότητες βελτίωσης που αφορούν τα λύματα, την ποιότητα των υδάτων και τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων, περιλαμβανομένης της ενίσχυσης που προσφέρθηκε υπέρ της εθνικής στρατηγικής για τα αστικά λύματα. Στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής εξετάστηκαν οι απορρίψεις λυμάτων και εκπονήθηκαν στρατηγικοί προσανατολισμοί για τη συλλογή και την επεξεργασία τους.
Η κατασκευή επιγραμμικών σταθμών παρακολούθησης κατάντη του ποταμού Βαρδάρη από τα Σκόπια, καθώς και η αγορά μεγάλης ποσότητας εξοπλισμού ανάλυσης για περιβαλλοντικούς σκοπούς, χρηματοδοτήθηκε με 1,4 εκατ. ευρώ από το Πρόγραμμα Διασυνοριακής Συνεργασίας Phare 1997. Η δημιουργία αυτών των αυτόματων σταθμών αποσκοπεί στην εξασφάλιση της διαρκούς παρακολούθησης και της συλλογής δεδομένων σχετικά με το επίπεδο μόλυνσης του ποταμού, ιδίως όσον αφορά τις μεταβολές στην ποιότητα και την ποσότητα των υδάτων, την κατάσταση των υδάτινων πόρων και τη μείωση των ποτάμιων εισροών. Για να βελτιωθούν ο εντοπισμός και η παρακολούθηση των περιβαλλοντικών δεικτών, τέθηκε σε εφαρμογή τον Φεβρουάριο του 2006 το λεγόμενο σχέδιο «διασυνοριακής διαχείρισης των υδάτων» (στο πλαίσιο της Κοινοτικής Βοήθειας για την Ανασυγκρότηση, την Ανάπτυξη και τη Σταθεροποίηση, CARDS 2003). Το σχέδιο αυτό αποσκοπεί επίσης στη μέτρηση της αποτελεσματικότητας των προσπαθειών για την αποκατάσταση, την προστασία και τη διαχείριση του περιβάλλοντος στη χώρα αυτή, ιδίως όταν οι εν λόγω δραστηριότητες αφορούν κοινοτικές ενισχύσεις.
Τέλος, μέσω του σχεδίου Obnova 2000 χρηματοδοτήθηκαν δραστηριότητες που αφορούν την πρόληψη της ρύπανσης του ποταμού Βαρδάρη από χρώμιο.
2. Στο Veles υπάρχει εγκατάσταση τήξης μεταλλευμάτων καθώς και εργοστάσιο λιπασμάτων που περιλαμβάνει μονάδα φωσφορικού οξέος. Και οι δύο μονάδες, οι οποίες δεν λειτουργούν επί του παρόντος, αναζητούν αγοραστές, όμως κανείς επενδυτής δεν έχει επιδείξει ενδιαφέρον μέχρι τώρα. Σε περίπτωση που βρεθούν αγοραστές, θα πρέπει να υποβάλουν αίτηση για άδεια ολοκληρωμένης πρόληψης και ελέγχου της ρύπανσης (ΟΠΕΡ), όπως προβλέπει η σχετική οδηγία και σύμφωνα με την πρόσφατη μακεδονική νομοθεσία η οποία προβλέπει την τήρηση των προδιαγραφών για τις εκπομπές των εργοστασίων. Αυτό σημαίνει ότι θα υπάρξει ανάγκη σημαντικού εκσυγχρονισμού του εξοπλισμού των μονάδων αυτών ώστε να μπορούν να λειτουργούν βάσει των σύγχρονων προδιαγραφών που βρίσκονται σε ισχύ.
Τα εργοστάσια που λειτουργούν επί του παρόντος στο Veles, και τα οποία μπορεί να επηρεάζουν την ποιότητα των ποτάμιων υδάτων, είναι ένα μικρό βυρσοδεψείο και μία εταιρία παραγωγής βρώσιμων ελαίων. Ωστόσο, σύμφωνα με την Κρατική Επιθεώρηση Περιβάλλοντος, το 2005 τα επίπεδα μόλυνσης των υδάτων μετά από την πόλη του Veles δεν διέφεραν σημαντικά από τα επίπεδα μόλυνσης που καταγράφηκαν πριν περάσουν τα ύδατα από την πόλη. Η Επιτροπή θα ζητήσει από τις αρμόδιες αρχές τις πλέον πρόσφατες πληροφορίες που διαθέτουν για τη λειτουργία των εν λόγω εργοστασίων και για τις επιπτώσεις της στον ποταμό Βαρδάρη.
3. Τη στιγμή αυτή κατασκευάζονται τρία φράγματα σε παραποτάμους του Βαρδάρη, όχι όμως στον ίδιο τον ποταμό. Τα φράγματα αυτά είναι:
— Το Lisice, κατά μήκος του ποταμού Topolka (η κατασκευή έχει σχεδόν ολοκληρωθεί)∙
— Η Matka 2, κατά μήκος του ποταμού Treska (η κατασκευή μόλις άρχισε)∙
— Η Zletovica, κατά μήκος του ποταμού Zletovicka (η κατασκευή πρόκειται να αρχίσει σύντομα).
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαθέτει η Επιτροπή, η κυβέρνηση δεν προτίθεται να προβεί στην κατασκευή φραγμάτων στον Βαρδάρη στο άμεσο μέλλον.
Ωστόσο, παρόλο που τη στιγμή αυτή δεν υπάρχουν υδροηλεκτρικοί σταθμοί στον ποταμό Βαρδάρη, η κυβέρνηση ανακοίνωσε την πρόθεσή της να προκηρύξει δημόσιο διαγωνισμό για την κατασκευή 30 περίπου υδροηλεκτρικών σταθμών στη χώρα, έξι έως δώδεκα από τους οποίους μπορεί να κατασκευαστούν κατά μήκος του Βαρδάρη. Το τελικό σχέδιο για την προκήρυξη του διαγωνισμού αναμένεται να έχει καταρτιστεί έως το τέλος του Μαρτίου 2006.

http://politics.wwf.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=605&Itemid=387

22/9/2007 Η ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΜΑΣ

Η ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΜΑΣ

Έντονη ανομοιομορφία παρουσιάζουν ως προς τα επίπεδα ρύπανσης τα επιφανειακά ύδατα της χώρας μας, λίμνες και ποτάμια. Όσα έχουν την «ατυχία» να δέχονται τις απορροές των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, κυρίως από τη βιομηχανία και τη γεωργία, αλλά και αστικά απόβλητα, παρουσιάζουν χαμηλή ποιότητα υδάτων. Αντίθετα τα επιφανειακά νερά στην περιοχή της Πίνδου, αλλά και σε ολόκληρη την Ήπειρο εκτός από τις παράκτιες περιοχές θεωρούνται τα καθαρότερα στην Ευρώπη.Η βασική αιτία για τη ρύπανση των επιφανειακών υδάτων «δεν είναι η έλλειψη νομοθεσίας όσο η έλλειψη ελέγχου για την τήρησή της» τονίζει στην «Κ» ο κ. Γιώργος Ζαλίδης, καθηγητής εδαφολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Επιπλέον η τοπική αυτοδιοίκηση που είναι υπεύθυνη γι’ αυτούς τους ελέγχους είναι ευάλωτη σε πιέσεις από την τοπική κοινωνία. Έτσι έχουμε φαινόμενα σαν αυτό στη λίμνη Κορώνεια, όπου και πάλι δεκάδες πτηνά βρέθηκαν νεκρά τις προηγούμενες ημέρες. Είναι χαρακτηριστικό ότι στη λίμνη συνεχίζουν να «πέφτουν» χωρίς επεξεργασία τα αστικά λύματα από τον Δήμο του Λαγκαδά (περίπου 10.000 κάτοικοι), καθώς ο βιολογικός καθαρισμός που έχει φτιαχτεί εδώ και δέκα χρόνια δεν λειτουργεί. Με βάση την οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ποιότητα των υδάτων (2000/60) μελετήθηκαν από το ΑΠΘ πέντε φυσικοχημικές υδατικές παράμετροι προκειμένου να εκτιμηθεί η ποιότητα των υδάτων σε λίμνες και ποτάμια με βάση τα δεδομένα που είχαν συλλεγεί από το υπουργείο Γεωργίας. Πρώτη παράμετρος που μετρήθηκε είναι η ηλεκτρική αγωγιμότητα του νερού που εξαρτάται από το ποσοστό αλατότητάς του. Όπως εξηγεί στην «Κ» ο κ. Ζαλίδης, η αλατότητα εξαρτάται από τη διείσδυση θαλασσινού νερού στο γλυκό (στις εκβολές των ποταμών, για παράδειγμα) αλλά και από τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Στην Κορώνεια, μεγάλες ποσότητες αλατιού καταλήγουν στη λίμνη λόγω της χρήσης του από τα βαφεία. Μεγαλύτερο πρόβλημα παρουσιάζεται στα νερά της ανατολικής και της κεντρικής Μακεδονίας τόσο λόγω των ρύπων που δέχονται τα υδατικά συστήματα της περιοχής από την Ελλάδα όσο και από τις γειτονικές χώρες στις οποίες επίσης ανήκουν αρκετά ποτάμια και λίμνες της Κεντρικής Μακεδονίας. Δεύτερη εξεταζόμενη παράμετρος είναι η αύξηση του Ph του νερού, γεγονός που συμβαίνει πολύ συχνά στην Κορώνεια. Η αύξηση του Ph οφείλεται στις ουσίες που καταλήγουν στη λίμνη λόγω της βιομηχανικής δραστηριότητας. «Τα ψάρια και οι άλλοι οργανισμοί δεν αντέχουν αυτές τις απότομες αλλαγές και πεθαίνουν» εξηγεί ο κ. Ζαλίδης. Αντίστοιχη είναι και η τρίτη παράμετρος που μετράται, δηλαδή η συγκέντρωση του διαλυμένου οξυγόνου. Όταν το οξυγόνο μέσα στο νερό πέσει κάτω από συγκεκριμένα επίπεδα δεν μπορεί να υποστηριχθεί η ζωή εντός των υδάτων, οπότε έχουμε μαζικούς θανάτους. Τα επίπεδα νιτρικών και φωσφόρου είναι επίσης οι δύο τελευταίες παράμετροι που μετρήθηκαν. Η μεγάλη συγκέντρωσή τους είναι αποτέλεσμα της γεωργικής κυρίως δραστηριότητας και της χρήσης λιπασμάτων, αλλά και των βιομηχανικών απορροών που «φορτώνουν» με οργανικές ουσίες το νερό σε λίμνες και ποτάμια. Γεωγραφικά φαίνεται ότι υψηλότερες συγκεντρώσεις νιτρικών παρουσιάζουν τα ποτάμια που διασχίζουν και άλλα κράτη, όπως ο Νέστος, ο Έβρος και ο Αξιός. Επίσης υψηλές συγκεντρώσεις παρατηρούνται σε περιοχές με έντονες καλλιεργητικές δραστηριότητες, όπως η πεδιάδα της Θεσσαλίας με τον ποταμό Πηνειό, η πεδιάδα των Σερρών (Στρυμόνας) και της Απολλωνίας (Αξιός). Υψηλές τιμές φωσφόρου παρουσιάζονται στον Έβρο, τον Αξιό και από τις λίμνες σε αυτές των Πετρών, της Χειμαδίτιδας και Ζάζαρη και στις λίμνες Κορώνεια και Ιωαννίνων. Έβρος, Αξιός τα πιο μολυσμένα ποτάμια Από τα οκτώ μεγαλύτερα ποτάμια της Ελλάδας, τον Έβρο, τον Νέστο, τον Στρυμόνα, τον Αξιό, τον Αλιάκμονα, τον Πηνειό, τον Αχελώο και τον Λούρο, που καλύπτουν το 78% των ποτάμιων απορροών της χώρας, τα τέσσερα πρώτα ανήκουν σε λεκάνες που η κύρια έκτασή τους βρίσκεται σε γειτονικές χώρες. Ο περισσότερο επιβαρημένος ποταμός από αυτούς είναι ο Έβρος και ακολουθεί ο Αξιός. Οι απορροές των διασυνοριακών νερών κατέχουν το 56,5% ως προς αυτές των ελληνικών ποταμών, σύμφωνα με μελέτη του ερευνητή κ. Ν. Σκουλικίδη για λογαριασμό του Εθνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών. Δύο ακόμα μεγάλες λίμνες, η Δοϊράνη και οι Πρέσπες, ανήκουν στην κατηγορία των διασυνοριακών. Έρευνα του ΙΓΜΕ είχε δείξει ότι ο Αξιός κατεβαίνει στη χώρα μας εμπλουτισμένος με μόλυβδο από τα τοξικά εργοστάσια γειτονικής χώρας. Ο Νέστος επίσης φέρνει τόνους σκουπιδιών από τη Βουλγαρία κάθε φορά που βρέχει. Είναι φανερό ότι η κατάσταση της ποιότητας του νερού τους εξαρτάται κατά πολύ από τα γειτονικά κράτη και μόνον εφόσον υπάρξουν συμφωνίες που τηρούνται εκατέρωθεν μπορεί να υπάρξει βελτίωση, αλλά και διατήρηση της ποιότητας των υδάτων σύμφωνα με τις απαιτήσεις τις Ευρωπαϊκής Ένωσης.

http://www.qualitynet.gr/displayITM1.asp?ITMID=51858

20/12/2008 Στεγνώνουν τον Αξιό με παράνομα φράγματα

Στεγνώνουν τον Αξιό με παράνομα φράγματα

Έντονες αντιδράσεις προκαλεί το έργο-μαμούθ που υλοποιεί η σκοπιανή κυβέρνηση με την κατασκευή δώδεκα φραγμάτων κατά μήκος της κοίτης του Αξιού.
Με τα φράγματα που ήδη λειτουργούν μέσα στα Σκόπια, ο ποταμός το καλοκαίρι στερεύει.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκρινε ότι τα φράγματα δεν ακολουθούν τα περιβαλλοντικά πρότυπα και ενδέχεται να προκαλέσουν νέα προβλήματα στον ήδη υποβαθμισμένο ορίζοντα του ποταμού.
Των Φ. Κουτσαμπάρη, Μ. Καραούλη
Στην κατασκευή 12 φραγμάτων στον Αξιό για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας προχωρούν τα Σκόπια, αν και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκρινε ότι δεν εφαρμόζουν τα περιβαλλοντικά πρότυπα της Ε.Ε. και υπάρχει ενδεχόμενο να προκαλέσουν νέα προβλήματα στον ήδη υποβαθμισμένο ορίζοντα του ποταμού.
Τα φράγματα εντάσσονται στο έργο "Κοιλάδα του Βαρδάρη", συνολικού προϋπολογισμού 1,2 δισ. ευρώ, για το οποίο έχει ήδη προκηρυχθεί διεθνής διαγωνισμός από τις αρχές των Σκοπίων. Το θέμα έθεσε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ο ευρωβουλευτής της ΝΔ Αντώνης Τρακατέλλης εφιστώντας την προσοχή στις ενδεχόμενες επιπτώσεις του έργου σε ό,τι αφορά τη ρύπανση του ποταμού και του Θερμαϊκού κόλπου, στον οποίο εκβάλλει ο Αξιός, όσο και στη ροή και στον όγκο του νερού που φθάνει στο ελληνικό τμήμα του Αξιού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απάντησε στον ευρωβουλευτή ότι “τα Σκόπια δεν τηρούν τα περιβαλλοντικά πρότυπα για την κατασκευή του έργου, αν και είναι υποχρεωμένα, σύμφωνα με τις συμβάσεις που έχουν υπογράψει”. Στη συνέχεια όμως της απάντησής της η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημάνει απλώς ότι "θα παρακολουθεί την εξέλιξη τού έργου, όπως και τις άλλες νέες επενδύσεις, που ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον". Δηλώνει μάλιστα ότι είναι ενήμερη για το έργο από τις αρχές των Σκοπίων.
“ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΕΝΟ”
"Έμαθα για τον διαγωνισμό και έθεσα το θέμα. Σύμφωνα με αυτά που μου απάντησε ο επίτροπος διαπίστωσα ότι υπάρχει ένα κενό. Δεν έχουμε τα εχέγγυα, καθώς δεν κατατέθηκαν τα σχέδια στην Κομισιόν. Τα Σκόπια είναι προς ένταξη χώρα και πρέπει να ακολουθούν τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς", δήλωσε στη "Μ" ο κ. Τρακατέλλης. "Είναι θεμιτό να κάνουν τα φράγματα, για να πάρουν ηλεκτρική ενέργεια, με τρόπο που δεν μολύνει το περιβάλλον. Αυτό όμως που μας ενδιαφέρει είναι να μην έχουμε ρύπανση του ποταμού, να μην έχουμε αλλοίωση της ροής του ποταμού και τρίτον να μην έχουμε μεταβολή του όγκου του. Πιθανόν με την ευκαιρία των φραγμάτων να κάνουν παράπλευρα έργα και να διοχετεύουν νερό σε άλλες χρήσεις με αποτέλεσμα ο Αξιός να έρχεται σαν ρυάκι στην Ελλάδα. Αν γίνει το έργο, θα πρέπει να γίνει με σωστές προδιαγραφές, χωρίς επιπτώσεις στη χώρα μας", προσθέτει ο κ. Τρακατέλλης. "Μετά την παρέμβαση, η Επιτροπή θα ζητήσει από τα Σκόπια να της καταθέσουν τα σχέδια και, εάν δεν υπάρχουν, δεν θα προχωρήσουν τα έργα. Πρέπει να υπάρξει και αντίστοιχο διάβημα από την ελληνική κυβέρνηση, από το ΥΠΕΧΩΔΕ, προς τα Σκόπια, για να ενημερωθούν για το έργο. Πρέπει να έχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα. Ή το έργο να μη γίνει, εάν δεν πληροί τις προϋποθέσεις, ή θα γίνει σωστά", υπογραμμίζει ο ευρωβουλευτής, σημειώνοντας ότι "δεν χρησιμοποιούν χρήματα από την Ε.Ε. από το προενταξιακό εργαλείο. Εκτιμώ ότι το κάνουν αυτό για να μην έχουν και τον ανάλογο έλεγχο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Εάν δεν έθετα το θέμα, ίσως να γίνονταν τα φράγματα, χωρίς να το αντιληφθούν τα αρμόδια όργανα. Είναι ερωτηματικό από πού θα προέρθουν τα χρήματα. Εάν για παράδειγμα το έργο γίνει με παραχώρηση και τα χρήματα τα βάλει ο ανάδοχος, δεν ξέρουμε τι όροι θα υπάρχουν στη συμφωνία και πώς θα εκμεταλλευτεί το νερό". Αξίζει να σημειωθεί ότι το 1987 είχε υπογραφεί συμφωνία ανάμεσα στην Ελλάδα και στην τότε Γιουγκοσλαβία, σύμφωνα με την οποία στην Ελλάδα έπρεπε να εισέρχονται κατ' ελάχιστον 32 κυβικά μέτρα νερού ανά δευτερόλεπτο. Τη συμφωνία αυτή δεν τη δέχονται πλέον τα Σκόπια, καθώς κρίνουν ότι υπογράφηκε από άλλη κυβέρνηση ενός άλλου κράτους, το οποίο σήμερα δεν υφίσταται. Το πρώτο δείγμα της αλλαγής στάσης των Σκοπίων έγινε αντιληπτό το περασμένο καλοκαίρι, όταν η ποσότητα νερού που έφθανε στο ελληνικό τμήμα του Αξιού κυμαίνονταν στα 10 κυβικά μέτρα νερού ανά δευτερόλεπτο.


________________________________________________________________
ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΚΙΛΚΙΣ “Θα νεκρώσει ο κάμπος μας”
Του Κώστα Καντούρη
Εντονες αντιδράσεις προκαλεί στους φορείς της περιοχής του Κιλκίς, και ειδικά του Πολυκάστρου, το έργο-μαμούθ που σχεδιάζει η σκοπιανή κυβέρνηση με την κατασκευή δώδεκα φραγμάτων κατά μήκος της κοίτης του ποταμού Αξιού. “Ηδη με τα 12 φράγματα που λειτουργούν στους παραποτάμους του Αξιού μέσα στα Σκόπια, ο ποταμός το καλοκαίρι στερεύει”, επισήμανε στη “Μ” ο δήμαρχος Πολυκάστρου Δημήτρης Σμυδάκης. “Θα νεκρώσει ο κάμπος μας, νʼ αντιδράσουμε”, συμπλήρωσε ο νομάρχης Κιλκίς Ευάγγελος Μπαλάσκας. “Ηδη τα Σκόπια έχουν παραβιάσει διεθνείς συμφωνίες. Με την κατακράτηση νερών από τον Αξιό, το ποτάμι μετατρέπεται σε… ρυάκι το καλοκαίρι”, επισήμανε ο δήμαρχος, επιβεβαιώνοντας πως ήδη η κυβέρνηση του γειτονικού κράτους είναι υπόλογη στη διεθνή κοινότητα, καθώς έπρεπε να αφήνει μεγαλύτερη ποσότητα νερού για να φτάσει στο ελληνικό έδαφος. Τόνισε πως από την ελληνική πλευρά δεν έγιναν τα απαραίτητα βήματα, προκειμένου να σταματήσει η αλόγιστη χρήση των νερών του ποταμού από τους γείτονες, όπως και η παρατεταμένη μόλυνσή του. “Η ρύπανση που έχει ο ποταμός τον χειμώνα, όταν έχουμε νερά, είναι η ίδια με αυτή καλοκαιριού, όταν στερεύει και τα νερά γίνονται στάσιμα”, υπογράμμισε ο κ. Σμυδάκης τονίζοντας πως οι επιπτώσεις από τους ρύπους τους θερινούς μήνες είναι πολύ μεγαλύτερες απʼ ό,τι σε άλλες περιόδους. “Αν γίνει μεγαλύτερη κατακράτηση των νερών με αυτά τα φράγματα που σχεδιάζονται, θα εξαφανιστεί ο υδροβιότοπος, θα εξαφανιστεί το ποτάμι”, συμπλήρωσε. Χαρακτηριστικό είναι ότι χθες ο Αξιός στην περιοχή του Πολυκάστρου γέμισε με σκουπίδια από χωματερές αστικών απορριμμάτων των Σκοπίων. “Ολος ο κάμπος του Κιλκίς και της Θεσσαλονίκης από το Πολύκαστρο και κάτω θα νεκρώσει”, τόνισε από την πλευρά του ο νομάρχης Κιλκίς Ευάγγελος Μπαλάσκας. “Τι άλλο θα πρέπει να κάνουμε για νʼ ανεχτούμε τις προκλήσεις, η ελληνική πολιτεία πρέπει νʼ αντιδράσει δυναμικά. Αν γίνει αυτό το έργο, εμείς πρέπει να κλείσουμε τα σύνορα. Το νερό δεν είναι κανενός, δεν μπορεί κανείς να τους επιτρέψει να προχωρήσουν σʼ αυτό το έργο”, είπε ο νομάρχης. Ηδη ο υδροφόρος ορίζοντας του Αξιού είναι επιβαρημένος και από τις γεωτρήσεις που έκανε η γειτονική πλευρά στην ευρύτερη κοιλάδα του, προκειμένου να προμηθεύσει νερό στη λίμνη Δοϊράνη, την οποία έχει αξιοποιήσει τουριστικά από τη δική της πλευρά. Ο συγκεκριμένος αγωγός μεταφοράς νερού έχει μήκος 18 χιλιομέτρων και κατασκευάστηκε πριν λίγα χρόνια, με τα χρήματα που πήρε η σκοπιανή κυβέρνηση από την πώληση της κρατικής εταιρείας τηλεπικοινωνιών.


ΑΠΟΨΗ
Να γίνει έλεγχος
Του Θεμιστοκλή Κουιμτζή, ομότιμου καθηγητή Χημείας Περιβάλλοντος ΑΠΘ και προέδρου του Φορέα Διαχείρισης Δέλτα Αξιού
Είναι σύνηθες φαινόμενο πλέον να δημιουργούνται υδροηλεκτρικά έργα κατά μήκος των ποταμών, σε όλους τους ποταμούς. Αυτό πρέπει να γίνεται με δύο κυρίως προϋποθέσεις: Η πρώτη είναι να μην αλλοιώνεται, να μη μεταβάλλεται ο όγκος του παρεχόμενου νερού των φραγμάτων. Δηλαδή, τα φράγματα που δημιουργούνται να μην χρησιμοποιούνται και για υδροαρδευτικά έργα, τα οποία θα περιορίζουν την παροχή του νερού στο τμήμα του ελληνικού χώρου, χωρίς προσυνεννόηση των δύο κρατών. Αυτό είναι απαράδεκτο, αν γίνεται. Η δεύτερη προϋπόθεση είναι ότι οι υδροηλεκτρικοί σταθμοί όταν κατασκευάζονται να λαμβάνονται τέτοια μέτρα που να μην αλλοιώνουν την οικολογική πληρότητα του νερού. Δηλαδή, η ρύπανση σε τέτοιο βαθμό που να επηρεάζει το οικοσύστημα του ίδιου του ποταμού. Να είναι επίσης κατασκευασμένο κατά τέτοιο τρόπο που να επιτρέπει να μεταφέρονται και τα λεγόμενα φερτά υλικά. Να έχουμε υπόψη μας ότι και στην Ελλάδα ο φορέας έδωσε άδεια να γίνει ένα μικρό υδροηλεκτρικό έργο γύρω στο Πολύκαστρο - Αξιούπολη, με τέτοιον τρόπο ώστε να μην έχουμε καμία αλλοίωση, ούτε αισθητική στο χώρο εκείνο τον περιβάλλοντ, ούτε στην ποιότητα του νερού. Και επίσης να διευκολύνει τη μετακίνηση των ψαριών. Δηλαδή, δεν είναι εύκολο, άντε κάνουμε υδροηλεκτρικά εργοστάσια, πρέπει να λαμβάνονται σωστά οι περιβαλλοντικές και οικολογικές προϋποθέσεις. Αυτά δεν ξέρω αν τα λαμβάνουν υπόψη τους οι Σκοπιανοί. Αν δεν τα λαμβάνουν, ο κ. Τρακατέλλης έχει δίκαιο και πρέπει να γίνει παρέμβαση μέσω του υπουργείου Εξωτερικών, να γίνει αμοιβαίος έλεγχος από επιστήμονες των δύο χωρών, μια και στα θέματα του Αξιού υπάρχουν πολλά προγράμματα κοινά, που μπορούν να βοηθήσουν αυτήν την κατάσταση. Το πρόβλημα είναι αν σε αυτά τα φράγματα μετά, οι λίμνες που δημιουργούνται χρησιμοποιούνται για άρδευση, οπότε δεν υπάρχει η σωστή κατανομή νερού στις δύο χώρες. Εκεί είναι η συμφωνία. Εφόσον γίνει συμφωνία ότι το 1/3 του νερού θα πηγαίνει για άρδευση στα Σκόπια, το 1/3 π.χ. στην Ελλάδα και το 1/3 θα πρέπει να φτάνει και στον Αξιό, αλλιώς θα καταστραφεί. Σε αυτήν την περίπτωση θα πρέπει να γίνει, που λένε, επέμβαση στα Σκόπια. Να τους κλείσουμε τα σύνορα εάν μας κρατήσουν όλο το νερό. Δεν γίνεται. Υπάρχει διεθνές δίκαιο πάνω σε αυτό το θέμα. Δεν μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν.
Δεκ 20, 2008

http://www.makthes.gr/index.php?name=News&file=article&sid=30631

21/11/2007 Τοξικά από τα Σκόπια, απειλή για τον Αξιό

Τοξικά από τα Σκόπια, απειλή για τον Αξιό

Με εκτεταμένη ρύπανση κινδυνεύει το ποτάμι αλλά και ο Θερμαϊκός από 180-200 τόνους θειϊκού οξέoς, που είναι έτοιμοι να διαρρεύσουν στο ποτάμι από παλιό ντεπόζιτο που έχει ρωγμές σε μεταλλουργία της πόλης Βέλες
«E» 21/11

Να μεταφέρει τη μεγάλη ποσότητα θειικού οξέος, που υπολογίζεται σε 180 με 200 τόνους και είναι αποθηκευμένη σε παλιά δεξαμενή μεταλλουργίας στο Βέλες της πΓΔΜ, στην οποία έχουν προκληθεί ρωγμές, απειλώντας με εκτεταμένη ρύπανση τον Αξιό, υποσχέθηκε χτες η κυβέρνηση της γειτονικής χώρας, μετά τις καταγγελίες και τη δημοσιότητα που δόθηκε στο θέμα.

Επίσης, αργά χτες αναμενόταν στο Βέλες ο υπουργός Περιβάλλοντος της πΓΔΜ για να συμμετάσχει σε σύσκεψη με τοπικούς παράγοντες για το θέμα αυτό.
Η μεταλλουργία ΜΗΚ Zletovo, βρίσκεται σε απόσταση ενός χιλιομέτρου από την πόλη του Βέλες, δίπλα σε κατοικημένη περιοχή και περίπου 80 χιλιόμετρα από τα σύνορα Ελλάδας - πΓΔΜ και παρήγαγε μόλυβδο, ψευδάργυρο, κάδμιο, σκωρία χαλκού, βισμούθιο καθώς και θειικό οξύ...

Ηταν η μεγαλύτερη της πΓΔΜ, με 1.100 εργαζόμενους και εδώ και τρία χρόνια έχει κλείσει, ενώ η μεγάλη ποσότητα του θειικού οξέος παρέμεινε αποθηκευμένη σε ένα σιλό-δεξαμενή, που λόγω έλλειψης συντήρησης και απαραίτητων κονδυλίων έχει μετατραπεί σε μία επικίνδυνη βόμβα για το περιβάλλον.
Το θέμα έφεραν στην επιφάνεια πρώην εργαζόμενοι της βιομηχανίας αλλά και οικολογικές οργανώσεις της περιοχής, καταγγελίες των οποίων φιλοξενήθηκαν στα ΜΜΕ των Σκοπίων.
Μιλώντας στο «Εθνος» ο πρόεδρος της οικολογικής οργάνωσης «Vila Ζora», Ν. Ζόριτς, εξέφρασε την έντονη ανησυχία που υπάρχει μετά τη διαπίστωση πριν από περίπου έναν μήνα ότι στη δεξαμενή εντοπίσθηκαν επικίνδυνες ρωγμές και είναι ζήτημα χρόνου να υπάρξει ένα μεγάλο οικολογικό επεισόδιο.
«Ενα τέτοιο ενδεχόμενο θα σημάνει μεγάλη οικολογική καταστροφή για τον ποταμό Βάρνταρ (Αξιός), αφού εκεί καταλήγουν τα λύματα της μεταλλουργίας, ενώ η περιβαλλοντική επιβάρυνση θα φτάσει μέχρι τον Θερμαϊκό στον οποίο εκβάλλει», όπως είπε.
Μάλιστα ο Ν. Ζόριτς κατήγγειλε ότι από τι 1973 που άρχισε να λειτουργεί η μεταλλουργία της Τοπίλνιτσα, υπήρξε η πιο ρυπογόνος της χώρας και ότι εδώ και πάνω από δεκαπέντε χρόνια κάνουν συντονισμένο αγώνα για να περιορίσουν τις μεγάλες επιπτώσεις της στο περιβάλλον.
Μέχρι πρόσφατα που λειτουργούσε η βιομηχανία εξέπεμπε περί τους 11 τόνους διοξειδίου του θείου τον χρόνο στην ατμόσφαιρα, ενώ τα στερεά απόβλητα που περιείχαν βαρέα μέταλλα, ανάμεσά τους και τοξικά, ξεπερνούσαν τους 800 τόνους.
Στην ΜΗΚ Zletovo καταλογιζόταν ότι ευθυνόταν με τις εκπομπές της για την αυξημένη θνησιμότητα από ασθένειες του αναπνευστικού, καρκίνο του πνεύμονα, αναιμίες και παθήσεις των νεφρών, στους κατοίκους της περιοχής.
Ο Ν. Ζόριτς ανέφερε επίσης ότι στην περιοχή του Βέλες και δίπλα στον Αξιό λειτουργούν οι πιο ρυπογόνες βιομηχανίες της χώρας
Για τον κίνδυνο που υπάρχει, οι οικολογικές οργανώσεις της πΓΔΜ ενημέρωσαν και την Οικολογική Κίνηση Θεσσαλονίκης και, όπως δήλωσε στο «Εθνος» ο εκπρόσωπός της, Μιχάλης Τρεμόπουλος, και στο παρελθόν είχαν υπάρξει μεγάλα επεισόδια ρύπανσης στην περιοχή.
Οπως είπε, σήμερα ο Αξιός ρυπαίνεται από χημικά απόβλητα εργοστασίων και δέχεται ανεξέλεγκτα τα αστικά λύματα της πόλης των Σκοπίων και άλλων περίπου 13 μικρότερων που βρίσκονται κατά μήκος του ποταμού.
Υπάρχουν ακόμη και οι παραπόταμοι του Αξιού που φέρνουν ρύπανση με διάφορες επικίνδυνες ουσίες, οξέα, ενώσεις χρωμίου κ.ά. από βυρσοδεψεία αλλά και από σφαγεία, χοιροστάσια κ.λπ.
Στην περιοχή του Βέλες, που είναι η πιο προβληματική της πΓΔΜ, τα νερά του Αξιού μπαίνουν στην τέταρτη (IV) κατηγορία (που σημαίνει ότι επιτρέπεται η χρήση τους μόνο στη βιομηχανία) και στην έξοδο από την περιοχή το νερό ξεφεύγει από κάθε κατηγορία μέτρησης.
Σ' αυτή την περιοχή έχουμε την είσοδο νερών στον Αξιό από δύο μεγάλους παραποτάμους του, τον Μπάμπουνα και τον ποταμό Τόπολκα, στον οποίο ρίχνουν τα απόβλητά τους αρκετές βιομηχανίες: «ΝΟΚΑΤΕΞ» (κλωστοϋφαντουργία), «ΒΕΛΠΟΡΤΣ» (βιομηχανία πορσελάνης), «ΜΑΚΠΕΤΡΟΛ» (εταιρεία επεξεργασίας και εμπορίας πετρελαιοειδών), «ΠΡΕΒΕΛΕΤΣ» (βιομηχανία παραγωγής ασβέστη), αρκετές μονάδες εκτροφής χοίρων και βοοειδών αλλά και όλα τα αστικά λύματα της περιοχής.
ΡυπαντέςΣτην ίδια την πόλη του Βέλες οι ρυπαντές του Αξιού εκτός της «ΜΗΚ Ζletovo», όπου έχει δημιουργηθεί το πρόβλημα με το επικίνδυνο θειικό οξύ, είναι η βιομηχανία παραγωγής λαδιού «Μπλάγκοϊ Γκιόρεβ», η βιομηχανία παραγωγής νημάτων «Βέτεξ», η βιομηχανία παραγωγής δερμάτων «Δίκο Μίτρεβ», η μεγάλη μεταφορική εταιρεία «Τρανς Βέλες», όπως επίσης κατά μήκος του ποταμού υπάρχουν πάρα πολλά συνεργεία επισκευών αυτοκινήτων, τα μεγάλα σφαγεία «Λόζαρ», η μεγάλη χημική βιομηχανία παραγωγής λιπασμάτων «ΧΙΒ» και όλα τα αστικά απόβλητα της περιοχής.
«Ο ποταμός Αξιός/Vardar είναι ζωτικής σημασίας για τις δύο χώρες, γι αυτό και δεν μπορούμε να περιμένουμε άλλο. Ο Αξιός συνεχίζει να ρυπαίνεται και να υποβαθμίζεται και από τις δύο πλευρές των συνόρων και οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε από κοινού τη ρύπανση και την καταστροφή», είπε προσθέτοντας ότι το πρόβλημα της ρύπανσης του Αξιού πρέπει να αντιμετωπιστεί από κοινού ως ευρωπαϊκό πρόβλημα με την ένταξη σε ανάλογα προγράμματα.
ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΕΛΙΔΗΣ

http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=11900&subid=2&pubid=146782

15/5/2008 Ρύπανση του Αξιού

Ρύπανση του Αξιού

Σημαντική είναι η επιβάρυνση και των ελληνικών εδαφών με ρύπους του Αξιού ποταμού, γεγονός που καθιστά υπεύθυνες για τη ρύπανσή του ΠΓΔΜ και Ελλάδα. Ποιοτικά, τόσο τα νερά του Αξιού όσο και του Στρυμόνα βρίσκονται σε μέτρια κατάσταση, σε αντίθεση με εκείνα του ποταμού Αώου, που αποτελούν υπόδειγμα, τουλάχιστον για τα ελληνικά εδάφη. Αυτά αναφέρθηκαν κατά τη διάρκεια ημερίδας για τη ρύπανση των υδάτων, που οργάνωσε η μη κερδοσκοπική εταιρία Ecocity, υπό την αιγίδα του υπουργείου Μακεδονίας Θράκης.Σύμφωνα με μελέτες του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, οι οποίες, όμως, όπως διευκρίνισε η καθηγήτρια Βιολογίας Μαρία Λαζαρίδου, είναι περιστασιακές, τα εκβολικά συστήματα των ποταμών είναι σε μέτρια κατάσταση και χρειάζεται εντατικοποίηση των δράσεων, προκειμένου η Ελλάδα να είναι έτοιμη το 2015, όπως, άλλωστε, απαιτούν η κοινοτική οδηγία 2000/60 και η ελληνική νομοθεσία. "Από μελέτες, που έχουμε κάνει, και ξεκινούν πάνω από τα Σκόπια, διαπιστώσαμε ότι η ρύπανση του Αξιού δεν προέρχεται μόνο από την ΠΓΔΜ, αλλά και από εμάς, γιατί ενώ ο ποταμός αυτοκαθαρίζεται σε κάποιο σημείο πριν από τους Ευζώνους, εμείς βρίσκουμε ρύπανση και στους σταθμούς, που μετράμε στα ελληνικά εδάφη", υπογράμμισε η κ.Λαζαρίδου. Στη διάρκεια ημερίδας υπογραμμίστηκε επίσης η σημασία των υπόγειων νερών. Σύμφωνα με τον καθηγητή Χημείας στο ΑΠΘ, Κώστα Φυτιάνο, τα νερά αυτά αποτελούν για τη χώρα μας μια από τις σημαντικότερες πηγές προέλευσης νερού ανθρώπινης κατανάλωσης, είναι πολύ ευαίσθητα στη ρύπανση και έχουν περιορισμένη ικανότητα αυτοκαθαρισμού. "Ωστόσο, ρυπαίνονται από τα αστικά λύματα, την εντατική χρήση λιπασμάτων και κτηνοτροφικών αποβλήτων, που καταλήγουν στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα, με αποτέλεσμα να γίνονται επικίνδυνα για τον άνθρωπο και τους ζωικούς οργανισμούς", επισήμανε ο κ.Φυτιάνος.

http://www.athina984.gr/node/5679

20/2/2000 Πόσο κινδυνεύουν τα ποτάμια μας από τη ρύπανση

Η μόλυνση από βιομηχανικά λύματα και φυτοφάρμακα. Τι λένε οι ειδικοί, τι επισημαίνουν οι έρευνες
Πόσο κινδυνεύουν τα ποτάμια μας από τη ρύπανση
Τι δείχνουν οι μετρήσεις στις λίμνες και στα υπόγεια ύδατα ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΜΠΙΤΣΙΚΑ - ΜΑΧΗ ΤΡΑΤΣΑ Κυριακή 20 Φεβρουαρίου 2000

Μετά τη διαρροή κυανίου στον ποταμό Δούναβη και τις καταστροφικές επιπτώσεις στο οικοσύστημα των χωρών που διασχίζει ως και τη Μαύρη θάλασσα, έγινε ξεκάθαρο για μία ακόμη φορά ότι η ρύπανση δεν έχει σύνορα. Μπορεί η χώρα μας να μην επηρεάζεται από την πρόσφατη οικολογική καταστροφή στην Ανατολική Ευρώπη, όμως καθώς οι περισσότεροι ποταμοί μας πηγάζουν από γειτονικές χώρες, αναπτυσσόμενες και μαγνήτες βιομηχανικών επενδύσεων, είναι πιθανόν ­ αν δεν υπάρξουν ασφαλείς όροι προστασίας του περιβάλλοντος ­ να αντιμετωπίσει και η χώρα μας ανάλογα προβλήματα ρύπανσης. Ηδη λίμνες και ποτάμια μας υφίστανται εκτός από τις εγχώριες, κυρίως «εισαγόμενες» πηγές ρύπανσης. Τα επιφανειακά ύδατα στην Ελλάδα, σύμφωνα με μετρήσεις, είναι καλύτερης ποιότητας από της Ευρώπης, αλλά έχει διαπιστωθεί ότι οι ρύποι έχουν αυξηθεί σε σχέση με τη δεκαετία του '80. «Εμείς κινδυνεύουμε διότι έχουμε πολλά διασυνοριακά ποτάμια, που διασχίζουν χώρες στα βόρεια σύνορά μας. Αν δεχτούμε ότι αυτές αποτελούν πόλο έλξης ρυπογόνων βιομηχανιών, θα σημάνει αυξανόμενη ρύπανση στα ποτάμια» επισημαίνει ο πρόεδρος της Ελληνικής Επιτροπής Διαχείρισης Υδατικών Πόρων, καθηγητής ΕΜΠ κ. Γιώργος Τσακίρης. Σύμφωνα με εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών, τα προβλήματα ρύπανσης του υδατικού δυναμικού θα λάβουν τεράστιες διαστάσεις στο μέλλον. Υπολογίζεται ότι σε 50 χρόνια από τώρα ο πληθυσμός της Γης θα φθάσει τα 10 δισ., κάτι που σημαίνει ότι πρέπει να πολλαπλασιασθεί η βιομηχανική δραστηριότητα κατά 25 φορές ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες. Αυτό σημαίνει πίεση στα υδατικά συστήματα αλλά και εφόσον υπάρχει πίεση για παγκοσμιοποίηση της οικονομίας, πολλές εταιρείες θα διώξουν τις ρυπογόνες βιομηχανίες προς αναπτυσσόμενες χώρες ή περιοχές χαμηλού κόστους. «Τα μεγαλύτερα ποτάμια της Βόρειας Ελλάδας πηγάζουν από άλλες χώρες. Σύμφωνα με προγράμματα που έγιναν κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, συγκρινόμενα με στοιχεία της δεκαετίας του '80, δείχνουν σημαντική επιβάρυνση σε ρύπους τη δεκαετία του '90 στους ποταμούς, π.χ. επί τα χείρω η ρύπανση στον Αξιό». Αυτό προκύπτει από στοιχεία που έχουν συλλεχθεί και παρουσιασθεί σε επιστημονικές συναντήσεις της Ελληνικής Επιτροπής Διαχείρισης Υδατικών Πόρων. Παρά την αποσπασματικότητα των μετρήσεων και παρ' όλο που η ρύπανση είναι έντονα εποχικό φαινόμενο, η κατάσταση χειροτερεύει, όπως λέει ο καθηγητής. Ωστόσο τονίζει ότι οι ποταμοί της Βόρειας Ελλάδας σε σχέση με τους ποταμούς της Βόρειας Ευρώπης είναι σε καλύτερη κατάσταση, κάτι που εξηγείται από το ότι δεν έχουμε ούτε εμείς ούτε οι γείτονές μας έντονη βιομηχανική ρύπανση.
Υπάρχουν σημεία που γίνονται μετρήσεις παραμέτρων ποιότητας του νερού όπως διαλυτό οξυγόνο, BOD5, θερμοκρασία, pH, ηλεκτρική αγωγιμότητα, ολικά διαλυτά στερεά, νιτρικά, νιτρώδη, ολική αλκαλικότητα, γεωργικά φάρμακα κ.ά. Ο Αξιός δέχεται μεγάλη ρύπανση από τη Fyrom, αστικά απόβλητα, σημαντικό φορτίο βιομηχανικών αποβλήτων και υψηλές συγκεντρώσεις ρύπων που δείχνουν «εισαγόμενη» ρύπανση από γεωργικά φάρμακα. Ο Αξιός καθώς βγαίνει προς τη θάλασσα ενισχύεται σε ρύπους γεωργικών φαρμάκων (επιβάρυνση από εγχώριες πηγές ρύπανσης). Κατά τη ροή του στο ελληνικό έδαφος, η ρύπανση του Αξιού σε γεωργικά φάρμακα γίνεται κατά πάσα πιθανότητα μέσω υπόγειας στράγγισης της αγροτικής γης, μιας και δεν υπάρχουν στραγγιστικά δίκτυα σε συγκεκριμένες περιοχές.
Μάλιστα, όπως τονίζει ο κ. Θεμιστοκλής Κουιμτζής, καθηγητής στο Χημικό Τμήμα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης «μικρές αυξομειώσεις των βαρέων μετάλλων παρατηρούμε στον Αξιό, γεγονός που αποδίδεται στη βιομηχανική δράση των Σκοπίων, η οποία ακόμη δεν είναι μεγάλη. Δεν ξέρουμε όμως τι πρόκειται να συμβεί αν σε λίγα χρόνια αναπτυχθεί η βιομηχανία των γειτονικών χωρών. Εντονο είναι το πρόβλημα της λίμνης του Αγίου Βασιλείου, η οποία ουσιαστικά καταστράφηκε από την αμέλεια της πολιτείας να λάβει κάποια μέτρα. Από τις μετρήσεις που κάνουμε στο ΑΠΘ ­ μετράμε 45 παραμέτρους στα ποτάμια της Βόρειας Ελλάδας ­ προκύπτει ότι οι λίμνες και τα ποτάμια της χώρας μας είναι σε πολύ καλύτερη κατάσταση από ότι τα εσωτερικά νερά των ευρωπαϊκών χωρών».
* Η επιβάρυνση του Εβρου
Ο Εβρος, σύμφωνα με στοιχεία που έχει συλλέξει η Ελληνική Εταιρεία Υδατικών Πόρων, φαίνεται να έχει τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις αζώτου, φωσφόρου κ.ά. από όλα τα ποτάμια της Βόρειας Ελλάδας. Η μεγαλύτερη επιβάρυνση γίνεται από εισαγόμενη ρύπανση, παρά το ότι έχει τα ίδια κλιματολογικά στοιχεία με τα υπόλοιπα ποτάμια. Είναι ένα τριεθνές ποτάμι, το οποίο περνώντας από Βουλγαρία, Τουρκία και Ελλάδα δέχεται αστικά λύματα, βιομηχανικά απόβλητα και απορροές από καλλιέργειες. Στο ανατολικό Δέλτα του Εβρου έχουμε σύστημα ποτάμιας ρύπανσης που εξαρτάται κυρίως από την εποχική διακύμανση της παροχής του ποταμού, τη μεταφορά ρύπων αλλά και τις τοπικές δραστηριότητες (κτηνοτροφία), ενώ στο δυτικό Δέλτα επηρεάζεται η ποιότητα των επιφανειακών νερών από τοπικές πηγές (κτηνοτροφία, γεωργία).
Οι διασυνοριακοί υγρότοποι, όπως ο Εβρος και η Μικρή Πρέσπα, αντιμετωπίζουν επιπλέον πρόβλημα, αφού η διαχείρισή τους εξαρτάται και από τα τα γειτονικά κράτη. «Για τις περιοχές αυτές η κατάσταση παραμένει ρευστή, αλλά υπάρχει μια συμφωνία με τη Βουλγαρία, η οποία αφορά τον Στρυμόνα και τη λίμνη Κερκίνη» λέει η κυρία Παναγιώτα Μαραγκού από το WWF Ελλάς.
«Σε Στρυμόνα, Νέστο, Αρδα και Αλιάκμονα έχουν ανιχνευθεί υπολείμματα γεωργικών φαρμάκων που χρησιμοποιούνται ευρέως αλλά δεν ξεπερνούν, σύμφωνα με τις μετρήσεις, τα ανώτατα επιτρεπτά όρια που επιβάλλει η κοινότητα» επισημαίνει ο καθηγητής κ. Τσακίρης.
* Τα φυτοφάρμακα στην Πελοπόννησο
Στην Πελοπόννησο, ο ποταμός Πηνειός «ταλαιπωρείται» από την εντατικοποίηση της γεωργίας και την υπερβολική χρήση φυτοφαρμάκων, ενώ η συνεχώς αυξανόμενη αστικοποίηση της γύρω περιοχής επηρεάζει αρνητικά τα επιφανειακά γλυκά νερά. Πάντως, όπως δήλωσε στο «Βήμα» ο κ. Κίμων Χατζημπίρος, επίκουρος καθηγητής Οικολογίας στον Τομέα Υδατικών Πόρων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, το θετικό όσον αφορά την κατάσταση των υδατικών πόρων της χώρας μας είναι ότι «η Ελλάδα έχει πολλές λεκάνες απορροής, οπότε η ρύπανση περιορίζεται. Αντίθετα στην Ευρώπη, ένας ποταμός (όπως π.χ. ο Δούναβης) μπορεί να διασχίζει τη μισή ήπειρο οπότε η ρύπανση μεταφέρεται. Τα ελληνικά ποτάμια και οι λίμνες της χώρας μας βρίσκονται σε καλύτερη κατάσταση από τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά. Αρκεί να σημειωθεί ότι υπάρχουν 78 είδη αυτοχθόνων ψαριών ­ τα μισά από αυτά είναι ενδημικά ­ και 40 ενδημικά υποείδη».
Στην Αττική, το Δέλτα του Ασωπού θεωρείται σημαντικός υγρότοπος και ενδιάμεσος σταθμός μεταναστευτικών πουλιών. Στην ευρύτερη περιοχή Οινοφύτων-Σχηματαρίου είναι εγκατεστημένες 350 περίπου βιομηχανίες (μεταξύ τους και πολλές χημικές), που ρίχνουν τα απόβλητά τους στον Ασωπό, κατά το πλείστον χωρίς επεξεργασία βιολογικού καθαρισμού, όπως επεσήμανε σε σχετική ερώτηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 1998, ο ευρωβουλευτής κ. Μιχάλης Παπαγιαννάκης. Η ζώνη αυτή βέβαια δεν έχει ταξινομηθεί ως ειδική ζώνη προστασίας στο πλαίσιο της οδηγίας σχετικά με τα πουλιά ούτε έχει περιληφθεί στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο «Φύση 2000». Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω της κυρίας Bjerregaard στις 13.7.98 απάντησε ότι εξετάζει το πρόβλημα της ρύπανσης στην περιοχή και μάλιστα δήλωσε ότι με επιστολή της προς την ελληνική κυβέρνηση θα ζητήσει πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που έχουν ληφθεί για να αποφευχθεί οιαδήποτε περαιτέρω ρύπανση του Ασωπού ποταμού.
Σύμφωνα με τον κ. Αυγουστίνο Αναγνωστόπουλο, καθηγητή Ανόργανης Χημείας στην Πολυτεχνική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης «το μεγαλύτερο πρόβλημα έχει ο Αξιός ­ όπως και τα άλλα διασυνοριακά ποτάμια. Ο Αλιάκμονας έχει πρόβλημα αμιάντου, αλλά μπορεί να βελτιωθεί. Οσο για τις λίμνες, σε απελπιστική κατάσταση βρίσκεται η λίμνη του Αγίου Βασιλείου του Λαγκαδά, η οποία αφενός στερεύει και αφετέρου υφίσταται ρύπανση από τα απόβλητα των γειτονικών βιομηχανιών».
* Τα ευάλωτα οικοσυστήματα
Οι τρεις από τις μεγαλύτερες ελληνικές λίμνες έχουν σύνορα με γειτονικές χώρες, ενώ άλλες εννέα με έκταση μεγαλύτερη των 15 τετραγωνικών χιλιομέτρων υπάρχουν στην Κεντρική και Βόρεια Ελλάδα (δύο στη Νότια Ελλάδα). Μετά το 1960 έχουν κατασκευασθεί πολλές τεχνητές λίμνες στον Μόρνο, στον Ταυρωπό, στον Αραχθο, στον Αώο, στον Αχελώο και στον Αλιάκμονα. Οι λίμνες είναι τα πιο ευάλωτα οικοσυστήματα. Οι περισσότερες στην Ελλάδα θεωρούνται ευτροφικές και μόνο οι βαθιές μπορούν να χαρακτηρισθούν ολιγομεσοτροφικές. Σύμφωνα μάλιστα με μελέτη του 1997 των κκ. Κ. Χατζιμπίρου, καθηγητή Οικολογίας του ΕΜΠ, Π. Σ. Οικονομίδη, καθηγητή στο ΑΠΘ και Θ. Κουσσουρή από το Εθνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών, ο συσχετισμός μεταξύ της ρύπανσης των νερών και της κατάστασης του πληθυσμού των ψαριών είναι προφανής σε ορισμένες περιπτώσεις, ωστόσο από την άλλη μεριά δεν είναι επαρκής η εξήγηση μιας τόσο σημαντικής περιβαλλοντικής επίδρασης από τον αριθμό των ψαριών. Σε ορισμένα ποτάμια αποδεικνύεται ότι υπάρχει ευτροφισμός των νερών σε συνεχή ή περιοδική βάση. Το ίδιο συμβαίνει και σε ορισμένες λίμνες όπου επίσης παρατηρείται και συγκέντρωση βαρέων μετάλλων.
Μεγάλες λίμνες που φαίνεται να είναι αποδέκτες λυμάτων αλλά και γεωργικών αποβλήτων είναι η Βιστωνίδα, η Ορεστιάδα, η Παμβώτιδα και η Κορώνεια. Η Υλίκη δεν έχει ρύπανση. Σύμφωνα με το ελληνικό γραφείο WWF, η εναπόθεση οικιακών και βιομηχανικών αποβλήτων καθώς και η αποστράγγιση τμημάτων υγροβιότοπων, όπως στη Βιστωνίδα, προκαλούν αλλαγή του τοπίου τους. Στη λίμνη Κορώνεια η ποιότητα των νερών χειροτερεύει λόγω των βιομηχανικών εκροών και αγροτικών δραστηριοτήτων, αλλά και εξαιτίας της μείωσης της στάθμης των υδάτων.
Προβλήματα παρουσιάζουν και τα υπόγεια νερά. Σε σύνολο 240 γεωτρήσεων πόσιμου νερού στη Βόρεια Ελλάδα, όπου έγιναν μετρήσεις (15 γεωτρήσεις στην Πιερία, 18 γεωτρήσεις στην Ημαθία, 15 στον Λαγκαδά, 142 στη λεκάνη του Αξιού, 15 στην Καβάλα, 15 στις Σέρρες, 20 στην Ορεστιάδα), το 20% (47 γεωτρήσεις) παρουσίαζε ρύπανση από γεωργικά φάρμακα που ξεπερνούσε το ανώτατο επιτρεπτό όριο της Κοινότητας. Οι συγκεντρώσεις σε νιτρικά και γεωργικά φάρμακα ήταν πολύ υψηλές. «Αυτά αφορούν έρευνες πενταετίας 1992-1995 του Εργαστηρίου Γεωργικών φαρμάκων του ΑΠΘ, που έχουν ανακοινωθεί σε επιστημονικές συναντήσεις» σημειώνει ο κ. Γιώργος Τσακίρης.

http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=75&artid=119468&dt=20/02/2000

Ρύπανση του Ποταμού Αξιού και Επιδράσεις από και προς την Γεωργία

Συνοπτική Έκθεση Προγράμματος INTERREG I & II με Τίτλο:
Ρύπανση του Ποταμού Αξιού και Επιδράσεις από και προς την Γεωργία

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η ποιότητα του νερού του Αξιού ελέγχονταν με επιτόπου και εργαστηριακές αναλύσεις δειγμάτων νερού που συλλέγονταν από 10 σημεία δειγματοληψίας κατά μήκος του ποταμού την περίοδο 1992-94 και 1997-98. Τα δείγματα νερού που συλλέγονταν αναλύονταν για 18 συνολικά παραμέτρους (διαλυτό οξυγόνο, ΒΟD5, θερμοκρασία, pH, ηλεκτρική αγωγιμότητα, ολικά φωσφορικά, διαλυτά ενεργά φωσφορικά, νιτρικό, αμμωνιακό και νιτρώδες άζωτο, χλωριούχα, ασβέστιο, μαγνήσιο, νάτριο, πυριτικά, σίδηρος, ολικά διαλυτά στερεά και ολική αλκαλικότητα καθώς και για υπολείμματα γεωργικών φαρμάκων. Παρατηρήθηκαν αυξημένες τιμές θερμοκρασίας, διαλυτού οξυγόνου, νατρίου και χλωρίου στο ΣΔ 9 που ήταν το πλησιέστερο ΣΔ στο δέλτα του ποταμού. Τα ανωτέρω χαρακτηριστικά οφείλονται σε εισχωρήσεις (διήθηση) θαλασσινού νερού και σε αυξημένη μικροβιακή δραστηριότητα. Αντιθέτως, οι τιμές ολικών διαλυτών στερεών, διαλυτών φωσφορικών, ολικών φωσφορικών και πυριτικών αλάτων παρουσίασαν μια σταδιακή πτώση κατά μήκος του Αξιού. Γενικότερα, τα νερά του Αξιού είναι υποβαθμισμένα ποιοτικά όπως είχαν δείξει και παλαιότερες μελέτες και η υποβάθμιση αυτή επιτείνεται με την πάροδο του χρόνου. Περαιτέρω αναλύσεις έδειξαν ότι ο Αξιός εισέρχεται στην Ελληνική Επικράτεια με ένα άθροισμα συγκεντρώσεων οργανικών ρύπων (γεωργικά φάρμακα) περίπου 3-4 μg/l το οποίο τριπλασιάζεται μέχρι το δέλτα του ποταμού (ΣΔ 9). Οι ουσίες με την μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνισης στα νερά του Αξιού ήταν το α- και γ-ισομερές του εξαχλωρο-κυκλοεξανίου, ενώ το parathion methyl και το propanil ανιχνεύθηκαν εποχιακά σε εξαιρετικά υψηλές συγκεντρώσεις την περίοδο 1992-94. Αντίθετα, το propanil εμφανίσθηκε ελάχιστα την περίοδο 1997-98 ενώ τα ζιζανιοκτόνα molinate και alachlor ανιχνεύθηκαν με μεγάλη συχνότητα κατά την ίδια περίοδο. Σημαντικό εύρημα είναι και η παρουσία υψηλών συγκεντρώσεων καφείνης στο νερό του Αξιού.
Από τις βασικές παραμέτρους ποιότητας του νερού του Αξιού οι συγκεντρώσεις νιτρικού αζώτου και κυρίως φωσφόρου αυξάνονταν σημαντικά από έτος σε έτος, κυρίως τα φωσφορικά, και η συνολική αύξηση ήταν σημαντική σε σχέση με τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του Αξιού της προηγουμένης δεκαετίας. Ομως μεταξύ των παραμέτρων που μελετήθηκαν στατιστικώς σημαντικές διαφορές βρέθηκαν μόνο για την Θερμοκρασία η οποία κατά την περίοδο 1992-1998 αυξήθηκε κατά ένα βαθμό.
Οι ίδιες παράμετροι (με εξαίρεση νιτρώδη, πυριτικά και σίδηρο) μετρήθηκαν και στα νερά συνδεδεμένων με τον Αξιό στραγγιστικών. Γενικότερα οι τιμές που καταγράφηκαν για όλες τις παραμέτρους συμφωνούν με τα αποτελέσματα των αντιστοίχων μετρήσεων στα νερά του Αξιού. Αναλύσεις για υπολείμματα γεωργικών φαρμάκων έδειξαν ότι το πιο συχνά ανιχνευόμενο φάρμακο καθόλη την διάρκεια των μετρήσεων ήταν το ζιζανιοκτόνο prometryne με μέση συγκέντρωση 0.112-0.165 μg/l, ακολουθούμενο από το εντομοκτόνο lindane που όμως ανιχνευόταν σε μικρότερες συγκεντρώσεις. Από τα υπόλοιπα γεωργικά φάρμακα τα επίσης ζιζανιοκτόνα atrazine και alachlor ανιχνεύθηκαν με υψηλή συχνότητα την περίοδο 1997-98 με μέσες συγκεντρώσεις 0.344 και 0.055 μg/l, αντίστοιχα. Mεμονωνομένες υψηλές συγκεντρώσεις γεωργικών φαρμάκων στα νερά των στραγγιστικών οφείλονταν σε μεταφερόμενη ρύπανση από το νερό του Αξιού (propanil στο ΣΔ10Α).
Ο Αξιός ποταμός εμπλουτίζει τα υδατοσυστήματα της λεκάνης του με σημαντικό φορτίο ανόργανων και οργανικών ρύπων. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των αναλύσεων του 1993 ο Αξιός μεταφέρει στον Θερμαϊκό Κόλπο 2.195 τόνους φωσφόρο και από αυτό μόνο οι 480 τόνοι προέρχονται από φυσική ρύπανση και το υπόλοιπο προέρχεται από απόρριψη στον Αξιό αστικών και βιομηχανικών αποβλήτων κατά τη ροή του στο FYROM. Η υποβάθμιση της ποιότητας των υδάτων του Αξιού από την απόρριψη αστικών αποβλήτων επιβεβαιώνεται και από το γεγονός της μόνιμης παρουσίας καφεΐνης στο νερό. Η παρουσία της καφεΐνης είναι ένας συντηρητικός δείκτης ρύπανσης από αστικά απόβλητα. Μάλιστα οι συγκεντρώσεις καφεΐνης στον Αξιό κατά τους χειμερινούς μήνες ήταν σχετικά πολύ υψηλές με αποτέλεσμα η ρύπανση αυτή να μεταφέρεται τόσο στον Θερμαϊκό Κόλπο αλλά και στα υπόλοιπα υδατοσυστήματα της λεκάνης συμπεριλαμβανομένων και των υπογείων. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της ποιότητας των υδάτων του Αξιού (1997-98) ο Αξιός κατατάσσεται μεταξύ του 50% των ποταμών της Ευρώπης με νιτρικό άζωτο <4,5 mg/L ενώ σύμφωνα με τα αποτελέσματα του 1992-94 κατατάσσεται μεταξύ του 10% των ποταμών της Ευρώπης με νιτρικό άζωτο να κυμαίνεται από 9,0 με 25 mg/l. Για την χώρας μας είναι επιβεβλημένη η συνεχής παρακολούθηση της ποιότητας του νερού του Αξιού. Ο Αξιός είχε κύριο ρόλο στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής Θεσσαλονίκης και για την διατήρηση της ανάπτυξης απαιτείται η αυστηρή επιτήρηση της ποιότητάς και ποσότητας του νερού που μεταφέρει στην χώρα μας.
Μελέτες έκπλυσης νιτρικών, φωσφορικών, χλωριούχων και γεωργικών φαρμάκων από τα εδάφη της λεκάνης έδειξαν ότι η στράγγιση των εδαφών είναι πλημμελής στις περισσότερες περιοχές ακόμη και σε εκείνες που διαθέτουν οργανωμένο στραγγιστικό δίκτυο (Νότιο τμήμα της λεκάνης) με αποτέλεσμα τα ανωτέρω στοιχεία και ουσίες να μεταφέρονται σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα στα βαθύτερα στρώμματα του εδάφους και στον φρεάτιο ορίζοντα. Σημαντική είναι και η επιβάρυνση της ποιότητας του νερού του Αξιού από την οριζόντια έκπλυση των εδαφών. Το φαινόμενο της έκπλυσης μελετήθηκε σε εδάφη που καλλιεργούντο με βαμβάκι, σιτάρι, αραβόσιτο, λαχανικά, τεύτλα και ρύζι. Ο βαθμός επιβάρυνσης των υπογείων και επιφανειακών νερών της λεκάνης από την κάθε μία καλλιέργεια ήταν δύσκολο να προσιδοριστεί. Ομως από τα αποτελέσματα είναι εμφανής η σημαντική αρνητική επίπτωση της ρυζοκαλλιέργειας τόσο στα επιφανειακά όσο και τα υπόγεια , τουλάχιστο τα αβαθή, νερά της λεκάνης.
Ο έλεγχος της ποιότητας των υπογείων νερών (γεωτρήσεις ποσίμων νερών και άλλες πηγές υδροδότησης) της λεκάνης του Αξιού άρχισε από το 1992. Διενεργήθηκαν 5 δειγματοληψίες από τις 95 και πλέον γεωτρήσεις ή άλλες πηγές νερού που υδροδοτούν τους 69 Δήμους και Κοινότητες της λεκάνης. Για τον χαρακτηρισμό της ποιότητας των νερών προσδιορίσθηκαν 19 παράμετροι όπως θερμοκρασία, αγωγιμότητα, διαλυτό οξυγόνο, BOD5, νιτρικό, αμμωνιακό και νιτρώδες άζωτο, ολικά φωσφορικά και διαλυτά ενεργά φωσφορικά, χλωριούχα, νάτριο, μαγνήσιο, σίδηρος, πυριτικά, ασβέστιο, ολικά διαλυτά στερεά καθώς και υπολείμματα γεωργικών φαρμάκων.
Από τα αποτελέσματα προκύπτει ότι το BOD5, τα νιτρικά, τα φωσφορικά και τα υπολείμματα των γεωργικών φαρμάκων είναι οι σημαντικότερες παράμετροι για την ταξινόμηση των υπογείων νερών της λεκάνης του Αξιού σε κατάλληλα ή ακατάλληλα προς πόση. Από τις 95 πηγές υδροδότησης στις 45 το BOD5 βρέθηκε στις μια ή περισσότερες δειγματοληψίες μεγαλύτερο από 4 mg/l. Από τις πηγές όμως αυτές υδροδότησης μόνο σε 8 περιπτώσεις το BOD5 ήταν μεγαλύτερο των 10 mg/l. Σε 11 μόνο γεωτρήσεις βρέθηκε σε μία ή περισσότερες δειγματοληψίες η περιεκτικότητα σε ολικό φώσφορο να ξεπερνά το 100 μg/l.
Ανάλογα με την περιεκτικότητα των νερών σε νιτρικό άζωτο οι διάφορες γεωτρήσεις κατατάχθηκαν σε 3 μεγάλες ομάδες, αυτές που έχουν νερό κατάλληλο προς πόση (ΝΟ3-Ν, 0-5 mg/l), νερό με οριακή ποιότητα (ΝΟ3-Ν, 5.1-11.3 mg/l) και νερό ακατάλληλο προς πόση (ΝΟ3-Ν > 11.3 mg/l). Στην πρώτη ομάδα εμπίπτει το 37% των Δήμων και Κοινοτήτων και περιλαμβάνονται κυρίως αυτοί που βρίσκονται δυτικά του Αξιού, σημαντικός αριθμός των οποίων δεν υδροδοτείται από υπόγειο νερό. Στη δεύτερη ομάδα περιλαμβάνεται το 33% και στην Τρίτη το υπόλοιπο 30%. Στην Τρίτη ομάδα εμπίπτουν κυρίως οι Δήμοι/Κοινότητες που βρίσκονται ανατολικά του Αξιού.
Ισονιτρικές καμπύλες που συντάχθηκαν για τις γεωτρήσεις με βάθος<50>100 μέτρων έδειξαν ότι για τις αβαθείς γεωτρήσεις (15-50 μέτρα) υπάρχουν τρία επίκεντρα τα οποία καλύπτουν ολόκληρη την περιοχή Αρτζάν-Αιματόβου. Για τις γεωτρήσεις βάθους 50-100 μέτρων οι ισονιτρικές έχουν ένα επίκεντρο που ταυτίζεται με το γεωγραφικό κέντρο της περιοχής Αρτζάν-Αματόβου. Οι ισονιτρικές της τρίτης ομάδας στην μεν ανατολική πλευρά της λεκάνης έχουν επίκεντρο το Μαυρονέρι, και γίνονται σχεδόν παράλληλες με τον ποταμό πλησιάζοντας την ανατολική του όχθη. Οι ισονιτρικές της δυτικής πλευράς έχουν επίκεντρο την Πέλλα.
Στο πόσιμο νερό 55 γεωτρήσεων διαπιστώθηκε η παρουσία υπολειμμάτων γεωργικών φαρμάκων σε μια ή περισσότερες δειγματοληψίες. Στις 29 από τις γεωτρήσεις αυτές ένα ή περισσότερα δραστικά συστατικά γεωργικών φαρμάκων βρέθηκαν σε συγκεντρώσεις μεγαλύτερες από 0.1 μg/l, που είναι το ανώτερο επιτρεπτό όριο σύμφωνα με την Οδηγία 80/778. Από τα δραστικά συστατικά γεωργικών φαρμάκων που είχαν την μεγαλύτερη συχνότητα ανίχνευσης και βρέθηκαν σε μεγαλύτερες συγκεντρώσεις ήταν: chlorpyrifos, trifluralin, cis-permethrin, trans-permethrin, parathion, parathion-methyl, carbophenothion, carbofuran, malathion και ethofumesate. Η παρουσία των ανωτέρω γεωργικών φαρμάκων στα υπόγιεα νερά προέρχεται αποκλειστικά από τις δραστηριότητες των αγροτών (πλύσιμο και γέμισμα ψεκαστικών μηχανημάτων) στην περίμετρο των Κοινοτικών ή Δημοτικών γεωτρήσεων.
Στο πλαίσιο του προγράμματος διερευνήθηκε και η ποιότητα του νερού της βροχής της ευρύτερης λεκάνης (Βερτίσκος-Βέρμιο). Μια μεγάλη ποικιλία γεωργικών φαρμάκων συμπεριλαμβανομένων μητρικών ενώσεων και κύριων προϊόντων διάσπασης, βρέθηκαν στο νερό της βροχής τόσο των αγροτικών όσο και των αστικών περιοχών της λεκάνης του ποταμού Αξιού. Προς το παρόν η περιβαλλοντική σημασία της ύπαρξης γεωργικών φαρμάκων στο βρόχινο νερό είναι δύσκολο να εκτιμηθεί. Η έρευνα αυτή ωθήθηκε από προηγούμενες διαπιστώσεις ότι υπολείμματα γεωργικών φαρμάκων είναι παρόντα στα περισσότερα υδατικά συστήματα της λεκάνης ακόμα και σε απομονωμένες ορεινές περιοχές από όπου αντλείται πόσιμο νερό (αδημοσίευτα δεδομένα). Έτσι αυτό που είναι σίγουρο προς το παρόν είναι ότι η ποιότητα του νερού της βροχής αυτής της περιοχής λόγω της ύπαρξης υπολειμμάτων γεωργικών φαρμάκων σε συγκεντρώσεις υψηλότερες του 0.1 μg/l στις περισσότερες βροχοπτώσεις του χρόνου, και κυρίως στις εαρινές δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως πηγή ποσίμου νερού.
Στο πλάισιο του προγράμματος αναπτύχθηκε και ένα αυτοματοποιημένο σύστημα ελέγχου υπολειμμάτων γεωργικών φαρμάκων στον Αξιό ποταμό. Η αντίστοιχη αναλυτική μέθοδος που αναπτύχθηκε περιλαμβάνει εκχύλιση στερεάς φάσης «εν_σειρά» (on-line) με υγρή χρωματογραφική ανάλυση και διαδοχική ανίχνευση από ανιχνευτή φωτοδιόδων και ανιχνευτή φθορισμού. Η μέθοδος έχει βελτιστοποιηθεί για την ανάλυση 130 γεωργικών φαρμάκων και προϊόντων αποικοδόμησής τους σε δείγματα επιφανειακών και υπόγειων νερών.
Το αναλυτικό σύστημα στο οποίο στηρίζεται η μέθοδος αυτή (on-line SPE/HPLC-tandem-PDA/PCD/Fl system) μπορεί να λειτουργεί αυτόματα σε 24ωρη βάση χωρίς την παρέμβαση ή την παρουσία ακόμη του χειριστή αναλύοντας είκοσι δείγματα ανά εικοσιτετράωρο. Επιπλέον επιτρέπει την ανάλυση και τριών προτύπων διαλυμάτων αναφοράς καθημερινά για την περιοδική ανανέωση των καμπυλών αναφοράς καθώς και δύο δειγμάτων ανάκτησης για την επαλήθευση της εύρυθμης λειτουργίας του.
Η ακρίβεια και η επαναληψιμότητα της λειτουργίας του συστήματος είναι ικανοποιητική κρίνοντας από τις τυπικές αποκλίσεις των ανακτήσεων στην συγκέντρωση του 0.1_μg/l. Οι τυπικές αυτές αποκλίσεις αναφέρονται στην συνολική λειτουργία του συστήματος και είναι μικρότερες από 15% για τα περισσότερα γεωργικά φάρμακα στο επίπεδο αυτό.
Τα όρια ανίχνευσης και ποσοτικού προσδιορισμού των περισσοτέρων γεωργικών φαρμάκων και των προϊόντων αποικοδόμησής τους στον ανιχνευτή φωτοδιόδων είναι ίσα ή καλύτερα του 0.1_μg/l, που είναι και το ανώτατο επιτρεπτό όριο συγκέντρωσης γεωργικών φαρμάκων στο πόσιμο νερό σύμφωνα με την οδηγία 778/80 της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιπλέον ο ανιχνευτής φωτοδιόδων μπορεί να μας δώσει και μία πρώτη ένδειξη για την ταυτότητα των ανιχνευομένων ενώσεων με βάση το φάσμα απορρόφησής τους στο UV.
Τα όρια ανίχνευσης και ποσοτικού προσδιορισμού του ανιχνευτή φθορισμού είναι μία τάξη μεγέθους καλύτερα από εκείνα του ανιχνευτή φωτοδιόδων, αλλά η ανίχνευση μιας ένωσης από τον ανιχνευτή φθορισμού μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο συμπληρωματικά για να αυξήσει την αξιοπιστία της ταυτοποίησής της από τον ανιχνευτή φωτοδιόδων.
Το αναλυτικό σύστημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ανάλυση δειγμάτων νερού και στο εργαστήριο αλλά και στο πεδίο (on site) δίπλα στον υδάτινο αποδέκτη, την ποιότητα του οποίου θέλουμε να ελέγξουμε, λειτουργώντας έτσι ως σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης (early warning system). Δοκιμαστική επίδειξη της λειτουργίας παρομοίου συστήματος (πρώτα έτη ανάπτυξης) έγινε στον Αξιό στο πλαίσιο σχετικής Ημερίδας που οργανώσαμε (1995).
Για να χρησιμοποιηθεί όμως στο πεδίο θα πρέπει να αναπτυχθεί και ένα σύστημα αυτόματης δειγματοληψίας το οποίο θα λαμβάνει δείγματα νερού από τον υδάτινο αποδέκτη σύμφωνα με κάποιο προαποφασισμένο πλάνο δειγματοληψίας, θα τα φιλτράρει και θα ρυθμίζει το pH στην τιμή pH=3. Το σύστημα αυτό δειγματοληψίας θα πρέπει να λειτουργεί αυτόματα και η λειτουργία του να ελέγχεται από τον ίδιο κεντρικό επεξεργαστή με το αναλυτικό σύστημα, ώστε να είναι συγχρονισμένη με αυτή του αναλυτικού συστήματος.
Το σύστημα αυτό εκτός από γεωργικά φάρμακα και προϊόντα αποικοδόμησής τους επιτρέπει την ανάλυση και άλλων οργανικών ενώσεων που ρυπαίνουν τα επιφανειακά και υπόγεια υδατοσυστήματα, όπως για παράδειγμα οι φαινόλες, οι ανιλίνες, τα απορρυπαντικά, τα πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCBs) και πολλές άλλες κατηγορίες χημικών ενώσεων, χωρίς καθόλου ή με ελάχιστες τροποποιήσεις στις παραμέτρους λειτουργίας του. Μπορεί δηλαδή το σύστημα που αναπτύχθηκε να αποτελέσει τη βάση για ένα σύστημα ολοκληρωμένης ανάλυσης για την καταγραφή της ρύπανσης διαφόρων υδατικών συστημάτων από οργανικούς μικρορυπαντές.
Κατά τη διάρκεια του προγράμματος διενεργήθηκε και περιορισμένος αριθμός δειγματοληψιών νερού και οστρακοειδών του Θερμαϊκού Κόλπου. Από τα περιορισμένα αυτά στοιχεία προκύπτει ότι οι συγκεντρώσεις ορισμένων φαρμάκων (molinate, atrazine) και καφείνης στο νερό του Θερμαϊκού είναι σημαντικές και οι ρύποι αυτοί αναμφίβολα προέρχονται από τις εκροές της λεκάνης Αξιού (Αξιός ποταμός, Λουδίας, Τάφρος Σίνδου και άλλα στραγγιστικά κανάλια). Οι επιπτώσεις στις οστρακοκαλλιέργειες του Κόλπου είναι άγνωστες πάντως οι ανωτέρω ρύποι δεν ανιχνεύθηκαν στους ιστούς των οστρακοειδών. Το γεωργικό φάρμακο με τη μεγαλύτερη συχνότητα εμφανίσεως και υψηλότερες συγκεντρώσεις ήταν το molinate το οποίο προέρχεται κατά κύριο λόγο από ρυζοκαλλιέργεια.

http://www.minagric.gr/Greek/2.9.3_summary.html

8/12/2008 SOS για τα δέλτα Αξιού - Λουδία - Αλιάκμονα

Ενώ έγινε το πρώτο βήμα για τη θεσμοθέτηση εθνικού πάρκου, συνεχίζεται η απειλή για την οικολογική ισορροπία, λόγω της ανεξέλεγκτης απόρριψης μπαζών και σκουπιδιών
του Γιώργου Χατζηλίδη Σήμα κινδύνου εκπέμπουν τα δέλτα των ποταμών Αξιού, Λουδία και Αλιάκμονα εξαιτίας της ανεξέλεγκτης απόρριψης μπαζών και σκουπιδιών, που καταστρέφουν την οικολογική ισορροπία μιας περιοχής που κανονικά θα έπρεπε να αποτελεί έναν καλά προστατευόμενο φυσικό θησαυρό για το νομό Θεσσαλονίκης. Σε περίπου 18.000 κυβικά μέτρα υπολογίζονται τα μπάζα και τα ογκώδη αντικείμενα που απορρίπτονται παράνομα σε 84 διαφορετικές θέσεις της περιοχής, όπως ανέφερε σε σχετική ημερίδα την περασμένη Παρασκευή η δασολόγος-ορνιθολόγος Μαρία Παναγιωτοπούλου, υπεύθυνη παρακολούθησης του φορέα διαχείρισης των δέλτα Αξιού, Λουδία και Αλιάκμονα. Σύμφωνα με την κ. Παναγιωτοπούλου, πιο επιβαρημένες είναι οι περιοχές που είναι κοντά στο πολεοδομικό συγκρότημα Θεσσαλονίκης (π.χ. η περιοχή του Καλοχωρίου), που είναι βολικές για την απόρριψη των σκουπιδιών. Παραποτάμια δάση, υγρότοποι, παράκτιες περιοχές, χώροι που παλαιότερα φιλοξενούσαν δραστηριότητες αναψυχής σήμερα έχουν μετατραπεί σε σκουπιδότοπους. Εκτός από την αισθητική υποβάθμιση του τοπίου, σημαντικότερες είναι οι δυσμενέστατες επιπτώσεις της ρύπανσης στα επιφανειακά και τα υπόγεια νερά, στον αέρα και στο έδαφος, καθώς και σε σπάνιους οικοτόπους της περιοχής. Πονοκέφαλος τα ογκώδη απορρίμματα. Πολλά ερωτηματικά εγείρει η αδράνεια που επέδειξαν οι αρμόδιες αρχές όλα τα προηγούμενα χρόνια. “Από το 2002 που αδειοδοτήθηκε ο ΧΥΤΑ Μαυροράχης γνωρίζουμε ότι δεν θα δέχεται τύπους απορριμμάτων όπως επικίνδυνα, επαγγελματικά ή αδρανή. Ωστόσο, ο νομός Θεσσαλονίκης δεν έχει προετοιμαστεί καθόλου για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος”, επισήμανε ο Σωκράτης Φάμελλος, εκπρόσωπος της Ανατολικής Αναπτυξιακής. Στη διαπίστωση αυτή συμφωνεί και ο φορέας διαχείρισης: “Το πρόβλημα της παράνομης απόρριψης σκουπιδιών αναμένεται να ενταθεί το επόμενο διάστημα, καθώς δεν έχουν δοθεί ακόμη επαρκείς λύσεις για τη διαχείριση των ογκωδών απορριμμάτων, τη στιγμή που μέχρι το τέλος του έτους θα πρέπει να κλείσουν όλες οι παράνομες χωματερές, ενώ ο ΧΥΤΑ Μαυροράχης δέχεται μόνο οικιακά απορρίμματα”. ΚΥΑ για εθνικό πάρκο. Στην αρχή της εβδομάδας έγινε το πρώτο σημαντικό βήμα για τη θεσμοθέτηση εθνικού πάρκου στα δέλτα του Αξιού, του Λουδία και του Αλιάκμονα, με την κοινή υπουργική απόφαση, που έχει ήδη υπογράψει ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ Γιώργος Σουφλιάς (απομένουν οι υπογραφές τεσσάρων συναρμόδιων υπουργών). Στο εθνικό πάρκο εντάσσονται οι χερσαίες, υδάτινες και θαλάσσιες περιοχές των εκβολών των ποταμών Αξιού, Λουδία, Αλιάκμονα και Γαλλικού, της Αλυκής Κίτρους, της λιμνοθάλασσας Καλοχωρίου και της ευρύτερης περιοχής τους, συνολικής έκτασης 338.000 στρεμμάτων. Η απόφαση χωρίζει την ευρύτερη περιοχή σε τέσσερις βασικές περιοχές και επιμέρους ζώνες, στις οποίες έχουν οριστεί ρητά και περιοριστικά οι επιτρεπόμενες χρήσεις και δραστηριότητες. Γ' ζώνη και επιτρεπόμενες χρήσεις. Στην Γʼ ζώνη, όπου υπάρχουν τίτλοι ιδιοκτησίας και έχουν προκληθεί έντονες συζητήσεις και αντιδράσεις για τις επιτρεπόμενες χρήσεις, μεταξύ άλλων επιτρέπεται: >> Εγκατάσταση πτηνοκτηνοτροφικών μονάδων υπό προϋποθέσεις. >> Υδατοκαλλιέργεια σε χερσαίες δεξαμενές με τις αναγκαίες υποστηρικτικές εγκαταστάσεις. >> Ανάπτυξη εγκαταστάσεων καθετοποίησης της παραγωγής του πρωτογενή τομέα υπό προϋποθέσεις. >> Ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις μέγιστης δυναμικότητας 30 κλινών σε γήπεδα ελάχιστου ορίου αρτιότητας οκτώ στρεμμάτων υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. >> Εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρισμού και θερμότητας και υψηλής θερμότητας με τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, εκτός της αιολικής, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις. Προστασία και ανάδειξη μέσω οικοτουρισμού. Την ανάδειξη των δέλτα των ποταμών Αξιού, Λουδία και Αλιάκμονα μέσω της ανάπτυξης του οικοτουρισμού είχε προτείνει σε προηγούμενη ημερίδα, στο πλαίσιο της Philoxenia, η βιολόγος Στέλλα Βαρελτζίδου, συντονίστρια του φορέα διαχείρισης. “Οι απειλές για την προστατευόμενη περιοχή είναι τόσο έντονες σήμερα, που είναι απαραίτητη η ανάπτυξη του οικοτουρισμού, ώστε να δοθεί η δυνατότητα στον αστικό πληθυσμό της Θεσσαλονίκης να αντιληφθεί την αξία της, να τη βιώσει με έναν διαφορετικό τρόπο και να στηρίξει την προστασία και τη διατήρησή της”, τόνισε. Στην ίδια εκδήλωση τονίστηκε πως ο οικοτουρισμός αλλά και ευρύτερα οι εναλλακτικές τουριστικές δραστηριότητες μπορούν να εξελιχθούν σε σημαντική πηγή εσόδων για τις τοπικές κοινωνίες της ελληνικής περιφέρειας. Βάσει στοιχείων που παρουσίασε ο καθηγητής του τμήματος Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος του ΤΕΙ Λάρισας Γεώργιος Ευθυμίου, ένας στους τέσσερις ευρωπαίους τουρίστες, οι οποίοι μάλιστα ανήκουν στα μεσαία προς τα ανώτερα οικονομικά στρώματα, επιλέγουν τον εναλλακτικό ποιοτικό τουρισμό. “Έρευνες που έχουν γίνει σε παγκόσμιο επίπεδο έδειξαν ότι τον εναλλακτικό τουρισμό επιλέγουν άτομα με καλή οικονομική επιφάνεια, που απαιτούν ποιότητα, την οποία είναι διατεθειμένα να πληρώσουν. Έχουν γνώσεις και εμπειρίες σε ειδικά επιστημονικά θέματα (χλωρίδα, πανίδα, οικοσυστήματα), συνεπώς έχουν υψηλές απαιτήσεις”, προσδιόρισε ο κ. Ευθυμίου. Κατά τον ίδιο, είναι βέβαια αδικαιολόγητο που η Ελλάδα βρίσκεται ακόμη σε βρεφικό στάδιο στον οικοτουρισμό, αν κάποιος σκεφτεί πως, όχι μόνο δεν υστερεί, αλλά διαθέτει αστείρευτο φυσικό πλούτο: δέκα εθνικούς δρυμούς, εννέα εθνικά πάρκα, 19 αισθητικά δάση, 51 διατηρητέα μνημεία της φύσης, 585 καταφύγια άγριας ζωής, δύο περιοχές προστασίας της φύσης, πέντε ζώνες οικοανάπτυξης, 11 περιοχές Ραμσάρ και 359 του δικτύου Natura 2000.
Υγροβιότοπος διεθνούς σημασίας Το δέλτα Αξιού - Λουδία - Αλιάκμονα είναι υγροβιότοπος διεθνούς σημασίας, που προστατεύεται από τη συνθήκη Ramsar, με χλωρίδα και πανίδα από τις πλουσιότερες στην Ευρώπη. Στην περιοχή απαντώνται 29 είδη ερπετών, 10 είδη αμφιβίων και 31 είδη θηλαστικών. Η περιοχή συγκεντρώνει τo ενδιαφέρον ορνιθολόγων απʼ όλο τον κόσμο, καθώς βρίσκεται στο κεντρικό μεσογειακό μεταναστευτικό διάδρομο της παγκόσμιας ορνιθοπανίδας και αποτελεί σημαντικό χώρο διαχείμασης για αρκετά πτηνά, όπως είναι ο αργυροπελεκάνος, η αβοκέττα, η λιμόζα, ο νυχτοκόκορας κ.ά. Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί 278 είδη πτηνών (περίπου το 63% των ειδών που έχουν παρατηρηθεί στη χώρα μας), από τα οποία τα 97 φωλιάζουν εκεί. Εκτός από τη μεγάλη αξία της βιολογικής ποικιλότητας, η περιοχή προσφέρει επίσης ποικιλία αγαθών, όπως νερό, ρύζι, μύδια, ψάρια και αλάτι.
Δεκ 08, 2008

Πηγή: http://www.makthes.gr/index.php?name=News&file=article&sid=29791

25/1/2009 S.O.S. για τρία ποτάμια της Βόρειας Ελλάδας

Μελέτες φοιτητών του διατμηματικού μεταπτυχιακού προγράμματος του AΠΘ «Oικολογική ποιότητα και διαχείριση σε επίπεδο λεκάνης απορροής» για τους ποταμούς Αξιό, Αλιάκμονα και Νέστο .«Kαμπανάκι» χτυπούν οι επιστήμονες για την κατάσταση των υδάτων στα ποτάμια Aξιό, Aλιάκμονα και Nέστο, σύμφωνα με μελέτες φοιτητών του διατμηματικού μεταπτυχιακού προγράμματος του AΠΘ «Oικολογική ποιότητα και διαχείριση σε επίπεδο λεκάνης απορροής», που παρουσιάστηκαν πρόσφατα σε σχετική ημερίδα στη Θεσσαλονίκη.H κατάσταση των ποταμών αυτών χαρακτηρίζεται μέτρια έως κακή, ενώ οι μελέτες βασίστηκαν στην εξέταση των φυσικοχημικών, των υδρομορφολογικών και των βιολογικών ποιοτικών στοιχείων των υδάτων.H υπερδραστηριότητα στο γεωργικό τομέα, όπως η υπεράντληση των υδάτων και η αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων, αλλά και η μη ολοκληρωμένη επεξεργασία των βιομηχανικών λυμάτων είναι μερικοί από τους παράγοντες που ευθύνονται για την κατάσταση αυτή.Σε ό,τι αφορά τον ποταμό Nέστο, διαπιστώθηκε ότι η ποιότητα των υδάτων είναι καλή ή υψηλή στους παραπόταμους, ενώ στον κύριο ρου του ποταμού χαρακτηρίζεται ελλιπής ή μέτρια.Το ισοζύγιοTο υδατικό ισοζύγιο του ποταμού είναι πλεονασματικό, δηλαδή οι εισροές νερού υπερβαίνουν τις εκροές, ωστόσο το 56% των οικισμών στην ορεινή λεκάνη του ποταμού, αντιμετωπίζουν προβλήματα λειψυδρίας, ιδιαίτερα τους θερινούς μήνες, γεγονός που παραπέμπει σε ανεπαρκή διαχείριση.Tον ποταμό επιβαρύνουν η κτηνοτροφική δραστηριότητα, τα φράγματα που λειτουργούν, η διάθεση λυμάτων από χωματερές, ενώ όπως επισημαίνεται δεν λειτουργεί η εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων στη Xρυσούπολη.Mόνο σε δύο σταθμούς δειγματοληψίας από τους συνολικά 13 στον ποταμό Aλιάκμονα εντοπίστηκε νερό καλής ποιότητας, ενώ στους υπόλοιπους είναι από μέτρια έως κακή. Iδιαίτερα επιβαρημένος εμφανίζεται ο ποταμός στη θέση Γκιόλι, όπου καταλήγουν τα λύματα της Kαστοριάς και στην Tάφρο 66 στη Nικομήδεια, όπου λειτουργούν εποχιακά οι κονσερβοποιίες φρούτων και παρατηρείται η υψηλότερη τιμή στα ολικά αιωρούμενα στερεά.Aρνητικά στην ισορροπία του ποταμού επιδρούν ακόμη, οι εξορυκτικές δραστηριότητες της ΔEH και οι αμμοληψίες στον κάτω ρου, λόγω της κατασκευής της Eγνατίας Oδού.Προβλήματα και στον Aξιό Mέτρια ή ελλιπής είναι η ποιότητα νερού στους περισσότερους σταθμούς δειγματοληψίας και στον Aξιό.H ροή του ποταμού εμφανίζεται μειωμένη και τα υπόγεια νερά είναι ποιοτικά υποβαθμισμένα. Tην κατάσταση επιβαρύνουν αγροτικές, βιομηχανικές και μεταλλευτικές δραστηριότητες, και η απόρριψη ανεπεξέργαστων λυμάτων.Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η διασυνοριακή ρύπανση, όπως καταγράφεται στα δείγματα των πιο κοντινών στα σύνορα σταθμών για τον Aξιό και το Nέστο.Στο σταθμό της Eιδομένης η ποιότητα του νερού είναι μέτρια, δηλαδή το νερό εισέρχεται ρυπασμένο στη χώρα, ενώ στην πιο άσχημη κατάσταση βρίσκεται ο παραπόταμος Aγιάκ κοντά στη Δοϊράνη λόγω έντονης αγροτικής δραστηριότητας. Tα ίδια σκουπίδια από παρόχθιες χωματερές της Bουλγαρίας κατεβαίνουν στο Nέστο με κάθε βροχή, αλλά το πιο μολυσμένο τμήμα είναι το Δέλτα του ποταμού, όπου συγκεντρώνονται όλες σχεδόν οι πιέσεις από αγροτικές και βιομηχανικές δραστηριότητες, ενώ η κοίτη έχει εγκιβωτιστεί σε ένα κανάλι, με αποτέλεσμα να διακοπεί η φυσική ροή του ποταμού. Αξιός Η ροή του ποταμού εμφανίζεται μειωμένη και τα υπόγεια νερά είναι ποιοτικά υποβαθμισμένα. Tην κατάσταση επιβαρύνουν αγροτικές, βιομηχανικές και μεταλλευτικές δραστηριότητες, και η απόρριψη ανεπεξέργαστων λυμάτων.ΑλιάκμοναςΑρνητικά στην ισορροπία του ποταμού επιδρούν ακόμη, οι εξορυκτικές δραστηριότητες της ΔEH και οι αμμοληψίες στον κάτω ρου, λόγω της κατασκευής της Eγνατίας Oδού.Νέστος Τον ποταμό επιβαρύνουν η κτηνοτροφική δραστηριότητα, τα φράγματα που λειτουργούν, η διάθεση λυμάτων από χωματερές, ενώ όπως επισημαίνεται δεν λειτουργεί η εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων στη Xρυσούπολη.

25-01-09

--------------------------------------------------------Πηγή: ΗΜΕΡΗΣΙΑ

17/12/2008 SOS εκπέμπουν Αξιός, Νέστος και Αλιάκμονας

Τη θλιβερή κατάσταση που επικρατεί στον Αξιό, το Νέστο και τον Αλιάκμονα επιβεβαίωσαν δειγματοληψίες του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Η μόλυνση στους ποταμούς και τις κοίτες τους οφείλεται κατά κύριο λόγο σε αστικά και βιομηχανικά λύματα που ρίχνουν επιτήδειοι και στην αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων από τους αγρότες, με ανυπολόγιστες συνέπειες στο περιβάλλον και το οικοσύστημα των περιοχών.
Συγκεκριμένα, οι ερευνητές του ΑΠΘ έκαναν δειγματοληψίες νερού σε οκτώ σταθμούς του διακρατικού Αξιού, την περίοδο Ιουνίου-Ιουλίου 2008, διαπιστώνοντας ότι οι περισσότεροι σταθμοί «βρίσκονται σε μέτρια οικολογική κατάσταση». Η λεκάνη του Αξιού που βρίσκεται επί ελληνικού εδάφους επιβαρύνεται με απόβλητα που ρίχνουν στον ποταμό εργοστάσια και βιομηχανίες από τα γειτονικά Σκόπια, καθώς επίσης και από αστικά λύματα.
Σε ό,τι αφορά στο Νέστο, οι επιστήμονες πραγματοποίησαν δειγματοληψίες νερού σε ένδεκα σταθμούς που βρίσκονται στη λεκάνη απορροής του ελληνικού τμήματος του ποταμού τον Ιούνιο του 2008. Η ποιότητα του νερού στους σταθμούς δειγματοληψίας που βρίσκονταν στον κύριο ρου του ποταμού βρέθηκε κυρίως κακή, ενώ στους σταθμούς που βρίσκονταν σε παραποτάμους βρέθηκε πολύ καλή ή καλή.
Στo πλαίσιο του μεταπτυχιακού προγράμματος «Οικολογική ποιότητα και διαχείριση υδάτων σε επίπεδο λεκάνης απορροής» το καλοκαίρι, πραγματοποιήθηκαν δειγματοληψίες και στη λεκάνη απορροής του ποταμού Αλιάκμονα, η οποία βρίσκεται στη δυτική Μακεδονία και καταλαμβάνει έκταση 7.133,87 km2. Η ποιότητα των ρεόντων υδάτων βρέθηκε από «Πολύ κακή» (Γκιόλι, Τάφρος 66) έως «Καλή» (Κοκκινιά, Πλατανιά). Στο Βενέτικο και στην Αγία Βαρβάρα η ποιότητα των νερών είναι «Κακή» και στους υπόλοιπους σταθμούς «Μέτρια». Ειδικότερα, η ποιότητα στους σταθμούς που βρίσκονται στον κύριο ρου του ποταμού ήταν κατά κύριο λόγο «Μέτρια» προς «Καλή». Σε ό,τι αφορά στην αφθονία των ζώων σε κάθε σταθμό, οι μέγιστες τιμές παρατηρήθηκαν στην Πλατανιά και στην Παναγιά και οι ελάχιστες στο Βενέτικο και στην Τάφρο 66».
Τα συμπεράσματα των παραπάνω ερευνών θα ανακοινωθούν σε συνέδριο που θα πραγματοποιηθεί από τις 26 έως και 28 Σεπτεμβρίου 2008 στο ΑΠΘ σε συνεργασία με τα Πανεπιστημιακά Τμήματα Βιοεπιστημών και τα Ερευνητικά Ινστιτούτα της χώρας.

Ημερομηνία δημοσίευσης:
17/12/2008

Πηγή: http://www.healthierworld.gr/portal/cc7146d26842552e/31ab328e47c4ea3f/ebfe4a43d46c01d8/c573f25877c971c5/c00e300d85cc5e5f.html